Close

Nee, je hebt niks stoms gezegd. Reken af met sociale onzekerheid

15 oktober 2021 04:10 / zelfontwikkeling
O Of het nou om een sollicitatiegesprek, eerste date of huisfeestje gaat: achteraf worden we vaak overspoeld met onzekerheid. Heb ik wel het juiste antwoord gegeven? Zagen ze de vlekken in mijn nek? Was ik wel geïnteresseerd genoeg? Nergens voor nodig, schrijft de BBC: volgens de 'liking gap-theorie' is onze sociale onzekerheid vaak onterecht.

Ken je dat gevoel, dat je 's avonds in bed ligt en steeds als je je oogleden laat zakken, wordt er een film afgedraaid van wat je eerder hebt meegemaakt. Vooral als je die dag – sociaal – uit je comfortzone bent getreden, bestaat de kans dat je dat nog eens lekker in je uppie over gaat doen. Maar in die denkbeeldige film zitten opeens alleen maar bloopers. Want tijdens je sollicitatiegesprek struikelde je over je woorden. Of nadat jij en je date hadden geproost, gooide je eerst je halve biertje in je eigen kraag – en vervolgens zat je niet alleen met de zenuwenvlekken in je nek, maar ook met een natte blouse.

Dit soort situaties maken we soms dusdanig groot, dat we liever nooit meer buiten komen dan dat we de boel gewoon even relativeren. Elke faux pas die de revue passeert, resulteert in opgetrokken schouders en een diepe zucht. Waarom ben ik zo? Waarom verveel ik mijn omgeving of maak ik altijd de verkeerde opmerking?

Je bent lang niet de enige, schrijft de BBC over deze zelfkritiek. De gemiddelde mens heeft geen hoge pet op van zijn of haar gespreks-skills én de sociale indruk die ze daarmee achterlaten. Zonde, want in werkelijkheid blijken we veel beter gezelschap dan we zelf beseffen.

De liking gap

Die mismatch ontstaat doordat we geneigd zijn vriendelijke signalen naar ons toe te vergeten. Doordat we die clues, zoals een knipoog, glimlach, of hand op je schouder niet onthouden, denken we al snel dat we maar saai of irritant zijn. We herinneren ons een heel ander gesprek dan daadwerkelijk heeft plaatsgevonden.

'Mensen zijn gewoon als de dood voor ongemakkelijke stiltes'

Dit verschijnsel wordt de liking gap genoemd: jouw mening over je sociale prestaties staat niet op hetzelfde niveau als de mening van anderen. Er zijn natuurlijk wel meer kloven in de wereld, dus in dit geval denk je misschien: nou, hier valt het tenminste mee. Maar de liking gap is gemener dan-ie lijkt. Het is namelijk een drempel om persoonlijke connecties te maken met andere mensen. En het kan ook in de weg staan van een prettige en productieve samenwerking op de werkvloer. De vooroordelen in ons brein – ja, ook die over onszelf – zijn verdomd moeilijk om te corrigeren. Als de kloof er na een eerste ontmoeting al is, kan het wel een jaar duren voordat je het vertrouwen in jezelf, en de relatie met die ander, echt op waarde weet te schatten.

Mag het wat minder pessimistisch?

De oorzaak zit hem waarschijnlijk in onze grote mate van introspectie. We zijn zo druk met ons zorgen maken om onszelf, tot en met ieder microscopisch detail, dat we alle positieve signalen tijdens een ontmoeting missen. We zouden ons veel bewuster moeten zijn van een bemoedigende glimlach of geruststellende blik.

Beter stellen we ons op als 4-jarigen. Want uit onderzoek is gebleken dat kinderen jonger dan 5 niet of nauwelijks twijfelen aan de beleefdheid of het aardige gedrag van hun kameraden. Als je samen een blokkentoren hebt gebouwd, is er geen reden om te denken dat die ander daar de volgende keer geen zin in zou hebben. Naarmate we ouder worden, neemt de twijfel toe. Volgens Wouter Wolf, onderzoeker aan de Universiteit Utrecht, beseffen we later pas dat aardig gedrag niet oprecht hoeft te zijn. Dat sommige mensen irritatie of verveling proberen te maskeren met een compliment. En door die realisatie kunnen we ineens alle sociale interacties in twijfel trekken.

Nou is een beetje zelfbewustzijn niet zo gek, maar we moeten niet overdrijven. "Mensen zijn gewoon als de dood voor ongemakkelijke stiltes", zegt Gillian Sandstrom van de Universiteit van Essex. Daarom gaan we soms vóór de interactie al uit van het slechtste scenario. Dan is het natuurlijk eigenlijk geen eerlijke wedstrijd meer.

Een lesje in jezelf liken

Gelukkig wijst recent onderzoek uit dat je wel degelijk iets kan doen tegen deze veelvoorkomende vorm van social anxiety. Sandstrom concludeerde in haar onderzoek dat we allemaal een lesje moeten krijgen in de 'kunst van converseren'. Zodat we leren dat hoe jij dénkt dat je overkomt vaak niet strookt met de realiteit. En vervolgens: oefenen, oefenen, oefenen. Vooral met vreemden, want daar zijn we het meest onzeker over.

Ook Gus Cooney, van de Universiteit van Pennsylvania, denkt dat het helpt om de liking gap te begrijpen. "Dat heeft mij verlost van m'n negatieve gedachten." Lig je wel wakker van een ontmoeting? Probeer jezelf dan bewust eens in de ander te verplaatsen. Is het diegene echt opgevallen dat je over een woord struikelde? Of een stomme opmerking maken? Als je eerlijk bent, zie je dan waarschijnlijk wel dat er genoeg leuks was dat veel zwaarder weegt. En als de blunder écht heel groot is, kan je het natuurlijk ook altijd nog als een les zien. Of als een goed verhaal voor op een feestje waar het wél soepel loopt. Als je het bewust onthoudt als een leermoment, heb je er alleen maar baat bij voor alle volgende ontmoetingen.

Het hele artikel van de BBC lees je via deze link.

Lizzy van Hees

LEES MEER OVER