Close

Vier jaar later: wat heeft #MeToo ons gebracht?

25 oktober 2021 04:10 / Samenleving
N Na een schokkend artikel over Harvey Weinstein en de daaropvolgende berichten over machtsmisbruik en seksueel geweld in Hollywood – en daarbuiten – werd vier jaar geleden #MeToo in het leven geroepen. 'Waar staan we nu?' vraagt The Lily aan de vrouw bij wie de beweging begon.

Op 5 oktober 2017 veranderde een artikel uit The New York Times het leven van filmmagnaat Harvey Weinstein, en daarmee de wereld. Actrice Ashley Judd vertelde in de krant hoe Weinstein haar had uitgenodigd op zijn hotelkamer voor een meeting, om vervolgens de deur open te doen in een badjas. Hij vroeg of hij haar mocht masseren, of dat zij misschien wilde toekijken terwijl hij onder de douche stond.

De ervaringen van Judd waren allesbehalve een unicum. Al snel volgden andere vooraanstaande actrices, zoals Uma Thurman en Gwyneth Paltrow, en nog tientallen anderen, met hun eigen verhaal. De invloed van machtige studiobazen zoals Weinstein had een hardnekkige zwijgcultuur in stand gehouden, waarin je carrière een stille dood zou sterven als je wél je mond opentrok.

Binnen 24 uur hadden 4,7 miljoen mensen #MeToo gedeeld

Maar seksueel misbruik en grensoverschrijdend gedrag houden niet op bij de grenzen van Studio City. Ze bestaan al veel langer en maken meer slachtoffers dan de bekende actrices die het nieuws halen.

Me too vóór de movement

Iemand die daarover kan meepraten, is Tarana Burke: zij werd zelf op 7-jarige leeftijd verkracht. Als zoiets gebeurt, is het moeilijk om te beseffen dat je niet de enige bent. Dat er mensen zijn waar jij tegenop kijkt, die misschien hetzelfde hebben meegemaakt. En zo is Burke twintig jaar geleden al met 'me too' begonnen. Ze organiseerde workshops voor jonge zwarte meisjes in de VS, waarin ze anoniem vertelde over de ervaringen van beroemde zwarte vrouwen. Ervaringen met seksueel misbruik, verkrachting, geweld – zonder ze op die manier te labelen.

Toen Burke vervolgens vertelde dat de verhalen afkomstig waren van Oprah, actrice Gabrielle Union en schrijver Maya Angelou, konden de kinderen hun oren niet geloven. Je kan zoiets meemaken en uitgroeien tot een rolmodel, iemand die wereldwijd wordt gevierd en geprezen. Dat feit maakte het makkelijker om vervolgens zelf 'me too' op een briefje te schrijven. Ineens was er sprake van een connectie tussen de meisjes en hun voorbeelden – en met elkaar.

Niet wat er is gebeurd, maar dat het is gebeurd

Datzelfde gebeurde toen actrice Alyssa Milano een paar dagen na het artikel over Harvey Weinstein mensen via Twitter opriep om de woorden 'me too' te tweeten als ze ooit slachtoffer waren geworden van grensoverschrijdend gedrag. Wat begon als een kleine beweging aan het begin van deze eeuw, werd nu een hashtag die viral ging. Binnen 24 uur hadden 4,7 miljoen mensen #MeToo gedeeld.

Burke wist niet dat de oefening die zij met jonge meisjes en vrouwen deed, zou uitgroeien tot een wereldwijde beweging. En hoewel ze na het exposé over Weinstein door The New York Times werd erkend voor haar jarenlange activisme, was er weinig aandacht voor het vroege werk dat ze had verzet. Terwijl er zeker raakvlakken zijn tussen wat er in haar workshops gebeurde en in de media. Mensen zijn gechoqueerd als dit celebrities overkomt, zegt Burke. "We hebben het in ons hoofd gehaald dat zij gevrijwaard zijn van dezelfde pijn en schaamte die wij ervaren."

Geloofwaardigheid neemt toe

Die pijn gaat echt niet helemaal weg wanneer je erachter komt dat je niet alleen bent. Maar Burke weet uit ervaring dat er wel degelijk iets verandert als je samen opstaat en je mond opentrekt. "Ik heb mijn eigen verhaal altijd bewaakt, als overlever wordt je geloofwaardigheid gemeten aan de grootte van je trauma."

Sinds 2017 is er minder 'bewijs' nodig om serieus te worden genomen. Dat komt volgens Burke door de enorme hoeveelheid aandacht en steunbetuigingen die survivors hebben gekregen na het delen van hun #MeToo. "Volgens mij is er steeds minder bloed en trauma voor nodig om met zo'n ervaring serieus te worden genomen – en als onderdeel van de beweging te worden gezien." Dat zit hem ook in de woorden 'me too', die zijn genoeg om te weten dat er íéts is gebeurd. Dat er een reden is waarom je je onderdeel voelt van de beweging. Burke: "Als ik 'me too' zeg, hoef je niet te weten dat ik als kind ben verkracht. De woorden zijn genoeg om aan te geven dat ik een soortgelijke ervaring heb, die impact heeft gehad."

Gepaste straf

Daarnaast heeft de beweging voor een publieke afrekening gezorgd met een paar machtige mannen. Het meest recent nog de voormalig gouverneur van New York, Andrew Cuomo. Maar daarvoor ook Matt Lauer, Jeffrey Epstein en Charlie Rose. De man met wie het in 2017 begon, zit op dit moment een straf uit van 23 jaar – en dan zijn er nog tien nieuwe aanklachten tegen hem gedaan in Californië.

'We zien dat vrouwen over de hele wereld verandering eisen'

Een maand geleden werd een mijlpaal behaald voor veel zwarte vrouwen, toen R. Kelly veroordeeld werd voor negen aanklachten omtrent sekshandel en afpersing. Maar tegelijkertijd zagen veel mensen de vrijspraak van Bill Cosby afgelopen juni als een serieuze tegenslag in de beweging.

Maar volgens Burke moet de impact van #MeToo niet worden gemeten aan wie worden gestraft; we zouden moeten kijken in hoeverre het de levens van survivors heeft veranderd. Het feit dat zoveel mensen binnen 24 uur de hashtag deelden, geeft aan dat mensen zich gehoord wilden voelen. "Ik zie dat als een begin", zegt Burke, die hoopt dat de miljoenen mensen zich steeds meer gehoord en gezien voelen. Dat ze op die manier kunnen helen.

Verandering wereldwijd

Ook Meighan Stone en Rachel Vogelstein, auteurs van Awakening: #MeToo and the global fight for womens' rights, proberen stil te staan bij de enorme verandering die de beweging wél in gang heeft gezet. "Er is vooral aandacht voor de gevolgen in de VS en Europa geweest, maar voor de globale impact is weinig aandacht. Terwijl er ook in Afrika, het Midden-Oosten en Zuidoost-Azië enorm veel is bereikt door vrouwen", zegt Vogelstein in het interview met The Lily.

Zo werd in Nigeria de hashtag #ArewaMeToo massaal gedeeld, toen de 24-jarige Khadija Adamu vertelde dat ze werd bedreigd door haar voormalige vriend. Vervolgens kwam er ook aandacht voor seksueel misbruik op topuniversiteiten in Nigeria en Ghana. Deze onderzoeken zorgden voor zoveel verontwaardiging dat er een register werd opgesteld voor zedendeliquenten. En de Nigeriaanse commissie voor mensenrechten doet sinds kort onderzoek naar seksueel en gender gerelateerd geweld.

De digitale mogelijkheden hebben het makkelijker gemaakt voor slachtoffers om hun verhaal te delen en aan de bel te trekken. Stone: "We zien dat vrouwen over de hele wereld verandering eisen, ongeacht hun leeftijd, achtergrond of waar ze zijn opgegroeid. Dankzij sociale media kunnen ze elkaar makkelijker vinden, de handen ineenslaan en acties organiseren." Daarnaast is #MeToo doorgevloeid in allerlei andere bewegingen, die bijvoorbeeld aandacht vragen voor straatintimidatie. Zoals het Nederlandse account Cat Calls of Amsterdam en in Brazilië de soortgelijke #ChegadeFiuFiu, dat 'stop catcalling' betekent.

Wat ligt er nog in petto voor #MeToo?

De afgelopen vier jaar heeft Burke geprobeerd om het doel van #MeToo loepzuiver te houden. De aandacht moet wat haar betreft op de slachtoffers blijven. Zolang dat lukt, gelooft Burke dat de beweging kan blijven groeien. Inmiddels heeft ze ook de non-profit organisatie 'me too.' International opgericht, om programma's te ontwikkelen voor slachtoffers.

Ook Stone en Vogelstein geloven dat de beweging zal blijven. De online wereld biedt een eindeloze hoeveelheid mogelijkheden om verhalen te blijven delen en aandacht te vragen. Bovendien denken ze dat er dankzij #MeToo wereldwijd veel meer aandacht is gekomen voor de positie van vrouwen, in de media, politiek en bedrijfscultuur.

Volgens Burke moet er wel meer begrip komen voor mannelijke slachtoffers. #MeToo wordt nog steeds vaak als vrouwenbeweging gezien, maar niet alle slachtoffers zijn vrouw of identificeren zich zo. "Mannen worden vaak alleen als daders gezien, maar daarmee geven we ze te weinig ruimte om zich slachtoffer te voelen. 3 procent van de Amerikaanse mannen wordt zelf slachtoffer van verkrachting."

Hoe het in Nederland gaat

Ook journalist Loes Reijmer stond in haar Volkskrant-column stil bij de erfenis van vier jaar #MeToo. Ze keek een gesprek terug van DWDD, waar een week na de eerste tweet al werd gevraagd of de beweging niet was doorgeslagen. Ja, vonden de meeste gasten. Alle slachtoffers werden – al dan niet onterecht – op één hoop gegooid. En het zou misschien leiden tot een klopjacht op mannen. 'Vrouwen waren toch juist mondig geworden?' stelde schrijver Jessica Durlacher. 'Ik heb heel veel van dit soort situaties meegemaakt, maar toen was ik heel jong. Naarmate je ouder wordt, leer je daarvan', vervolgt ze. Het zijn nou eenmaal 'the ways of the world'.

We waren als maatschappij inderdaad behoorlijk zoekende destijds, maar nu voelt het fragment bijna absurdistisch. Waar ligt de grens? Waarom komen vrouwen er nu pas mee? Hebben ze bewijs? En is het niet ook heel lastig voor mannen?

'In essentie gaat het om werk'

Die discussie is grotendeels gaan liggen, want de immense hoeveelheid slachtoffers die hun mond heeft opengetrokken én de publieke afrekening met daders hebben wel iets gedaan met onze collectieve perceptie. Maar toch ziet Reijmer dat veel daders zich nog steeds vooral onbegrepen voelen – en dat er genoeg mensen zijn die voor ze in de bres springen.

Reijmer haalt twee voorbeelden aan, zoals de Amsterdamse wethouder Laurens Ivens die moest aftreden vanwege grensoverschrijdend gedrag. Daaropvolgend stelde een briefschrijver in Het Parool dat het zonde was dat een goede wethouder hierom moest aftreden, zeker omdat de vrouwen in kwestie best wat assertiever hadden kunnen zijn.

In België stond televisiemaker Bart de Pauw voor de rechter omdat hij door dertien vrouwelijke collega's werd beticht van belaging. "Hij zou duizenden berichten aan hen hebben verzonden, flirterig of seksueel van aard, ook in de nacht", schrijft Reijmer. "Als regisseur stuurde hij naar een 23-jarige actrice: 'Jij bent zo smoking hot' en 'Ik zou je willen neuken'. Stagiaires ontvingen eveneens berichten van hem."

Het gaat niet om seks, maar om werk

Een paar sms'jes dan blokkeer je zijn nummer toch? Maar zo eenvoudig is het niet. Daarom moeten we volgens Reijmer niet vergeten dat #MeToo nooit alleen over seks ging. De columnist haalt Rebecca Traister aan: 'In essentie gaat het om werk'. Want als jij om een collega heen moet werken die zich niet in kan houden, leidt je werk eronder. Dan moet je vergaderingen afzeggen of dienstreizen, en dat is nadelig voor je carrière.

De Pauw zei tijdens een verhoor dat 'het belangrijk is dat de sfeer goed zit en dat er een goede klik is'. Daarom zou hij contact hebben gezocht. Maar ga je voorbij aan de ervaring van je collega's. "Dat zijn vrouwelijke collega's in de nacht lagen te bedenken hoe ze zijn avances konden afwimpelen zonder hun werk te verliezen, kwam kennelijk niet bij hem op", schrijft Reijmer.

De invloed van #MeToo is tastbaar, dat zie je in het aftreden van Ivens en ontslag van De Pauw. Maar dat we grensoverschrijdend gedrag blijven meten aan 'of het wel ernstig genoeg is', moet pijnlijk zijn voor slachtoffers. En daarin gaat de beweging volgens Reijmer toch enigszins voorbij aan de groep voor wie Burke's beweging bij uitstek bedoeld is.

Lees het volledige artikel van The Lily via deze link. Benieuwd naar column van Loes Reijmer? Die vind je hier.

Lizzy van Hees

LEES MEER OVER