Close

Een dutje tijdens je nachtdienst? Goed idee!

08 november 2021 01:11 / Gezondheid
N Naar werk gaan als de meeste mensen ontspannen voor de televisie zitten, en thuiskomen als de vogeltjes beginnen te fluiten. Zo'n 1,3 miljoen Nederlanders werken regelmatig in de nacht. Dat heeft zo z'n voordelen, maar kent ook bepaalde gevaren. Tijdens de Dag van de Nacht wordt gekeken hoe je die zo goed mogelijk ondervangt.

Natuurlijk kent in de nacht werken ook een bepaalde romantiek, erkent Rick Muller, de organisator van de Dag van de Nacht, die woensdag 10 november wordt gehouden. "Het is rustiger, er heerst niet de hectiek van overdag." Het idee dat jij werkt terwijl de meeste mensen lekker liggen te slapen, en dat jij juist kan slapen en ontspannen als het merendeel van de beroepsbevolking hard aan de bak is, kan heel aantrekkelijk zijn.

En er zijn nog zat andere redenen om nachtdiensten te draaien: "Voor agenten, bewakers of zorgmedewerkers hoort het vaak gewoon bij de roeping van het beroep. Criminelen, ongelukken en ziekten houden er nou eenmaal niet om 18.00 uur stipt mee op. Werknemers in de transport en logistiek hebben vaak geen keus: consumenten verwachten tegenwoordig dat een pakje de volgende dag in huis is, en dan moet er dus 's nachts doorgewerkt worden. Anderen vinden de extra financiële vergoeding prettig en nemen het gezondheidsrisico op de koop toe."

De gemiddelde mens heeft zo'n 8 uur slaap nodig, dagslapers pakken maar 5 à 6 uur

En die gezondheidsrisico's zijn er wel degelijk, weet Muller. We zijn nou eenmaal geen nachtdieren, onze biologische klok is bij de meeste mensen ingesteld op overdag wakker zijn en slapen als het donker is. "Denk dan aan overmatige vermoeidheid, voedingsproblematiek of stemmingswisselingen op de korte termijn, en ziekten als diabetes type 2 of kanker op de lange termijn." Ook het RIVM noemt overgewicht en borstkanker als mogelijke gevolgen van langdurig 's nachts werken, en de kans dat je griep krijgt blijkt ook al groter. 

Slaaphygiëne

Dat heeft met name te maken met een gebrek aan slaap. Waar de gemiddelde mens zo'n 8 uur slaap nodig heeft, moeten dagslapers meestal genoegen nemen met 5 à 6 uur. Gelukkig zijn er simpele manieren voor nachtwerkers om lekkerder te slapen en ook andere gezondheidsproblemen te ondervangen. "Wat heel goed kan helpen is om tijdens je dienst een powernap te houden, van maximaal 20 minuten", zegt Rick Muller. "Werkgevers zouden dat eigenlijk moeten faciliteren. De kunst is dan om zo laat te slapen dat je uitgerust bent voor de rit naar huis – want ook daar gebeuren vaak ongelukken na een nachtdienst – maar zo vroeg dat je niet met een uitgerust gevoel thuis aankomt."

En zorg daar dan voor de gebruikelijke slaaphygiëne: een echt donkere kamer, waar het met een graad of 17, 18 aangenaam koel is. En niet nog een half uurtje op je computer of telefoon gaan lopen klooien, want ook het licht daarvan verstoort je ritme.

Handig roosteren

Nog zo'n simpele ingreep: kijk eens goed naar de roosters. "Idealiter laten bedrijven die 's nachts doorwerken hun teams zelf de roosters maken. Er zijn best werknemers die van nature een avond- of zelfs nachtmens zijn, terwijl anderen juist graag de vroege ochtend pakken. Als mensen er zelf een keus in hebben, scheelt dat al heel veel." En ook wel wat aan chagrijn misschien: wie slaaptekort heeft, kan nou eenmaal een tikkie knorrig worden. Dat komt de sfeer niet ten goede, maar herkenning en begrip kunnen helpen.

In een interview met RTL Nieuws raadt Jan Machek, stafpsycholoog bij ArboNed aan om roosters zogenaamd 'voorwaarts roterend' te maken. Dat betekent: van ochtend naar middag naar nacht. Cluster ook je diensten: "Dus niet een nachtdienst na twee ochtenddiensten, maar blokken, want het lichaam heeft één tot anderhalve dienst nodig om een ritme te pakken."

Het bekertje warme melk voor het slapen gaan, is niet voor niets een klassieker

Laat de Snickers liggen

Nog een belangrijke peiler van gezond nachtwerken is voeding. Muller: "Snickers of een broodje shoarma eten is overdag al niet echt gezond, maar 's nachts telt dat nog eens extra. Dat komt omdat je stofwisseling op een lager pitje staat, en je suikerbehoefte juist hoger is. Beter eet je weinig koolhydraten, maar wel veel eiwitten en gezonde vetten. Een bakje yoghurt met fruit is een prima snackje bijvoorbeeld. En vergeet ook niet iets te eten voordat je gaat slapen, anders wordt je wakker van de honger." ArboNed-psycholoog Machek tipt voedsel waar tryptofaan in zit, zoals bananen, kip, kalkoen, noten en melk. Die stof helpt bij de aanmaak van slaaphormoon melatonine. Het bekertje warme melk voor het slapen gaan is dus niet voor niets een klassieker.

Eigenlijk zou het ideaal zijn als nachtwerk überhaupt tot een minimum beperkt zou kunnen worden, vindt Muller. Dat zou voor bijvoorbeeld bezorgdiensten ook echt wel moeten kunnen, denkt hij: "Het is een consequentie van de 24 uurseconomie. We zouden best wel wat geduldiger mogen zijn als we iets bestellen." Voor zorgmedewerkers, politieagenten, hulpdiensten, journalisten en nog een keur aan andere beroepen geldt natuurlijk dat nachtwerk nou eenmaal onoverkomelijk is.

Voor iedereen die woensdagochtend na z'n dienst nog puf heeft (en alle managers, roostermakers en directeuren van bedrijven die altijd in bedrijf zijn), organiseert de Dag van de Nacht op 10 november een gratis online masterclass waarin verschillende specialisten bespreken hoe we het wat minder zwaar kunnen maken. Voor het hele programma, en om de masterclass bij te wonen, kun je hier terecht.

Peper Hofstede

LEES MEER OVER