Close

Gouden greep of slecht idee: van je hobby je beroep maken

28 november 2021 10:11 / Carrière
D Doen wat je leuk vindt en er ook nog eens voor betaald krijgen: klinkt heerlijk. Maar is het eigenlijk wel zo’n goed idee om van je hobby je beroep te maken? "Ook van werk waar je lol in hebt, kun je stress krijgen."

Reizen was altijd al een grote hobby van Tikva Looijen (40), maar het was nooit in haar opgekomen om daar haar werk van te maken. Ook niet toen ze daarover begon te bloggen voor een reiswebsite: het was gewoon iets wat ze voor de lol deed, naast haar werk bij een groot uitzendbureau. Toch zegde ze die vaste baan vier jaar geleden op om van haar hobby haar beroep te maken. "In 2013 werd onze dochter geboren en ging ik op zoek naar tips voor reizen met een kind: wat moet je meenemen als je langer weggaat? Hoe kindvriendelijk zijn steden? Op welke plekken in New York kun je je baby verschonen? Omdat ik die tips niet vond, ben ik een jaar later een eigen reisblog begonnen, gericht op gezinnen", vertelt ze. "Al snel werkte daar 20 uur per week aan, naast mijn 28-urige baan in loondienst, dus ik moest kiezen van mezelf. Het werd mijn blog. Daarmee verdien ik inmiddels – vooral door affiliate marketing en samenwerkingen met bedrijven – meer dan wat ik vroeger in loondienst verdiende."

‘Doe wat je leuk vindt en je werkt geen dag in je leven’ luidt een tegeltjeswijsheid. Dat klopt volgens Looijen niet helemaal: hoe leuk haar baan ook is, het blijft een baan. "Reizen als werk is echt anders dan reizen als vakantie of hobby", zegt ze. "Voor een dag aan het strand met een boek is geen tijd, en ik bezoek vaak plekken waar ik uit mezelf nooit heen zou gaan. Ook denk ik altijd: wat kan ik hierover schrijven? Dat doe ik zelfs weleens als ik op vakantie ben. In dat schrijven gaat bovendien meer tijd zitten dan mensen denken. En ik moet commercieel denken: wat willen mijn lezers, welke samenwerkingen ga ik aan, welke producten kan ik aanbevelen bij deze reis? Gelukkig wist ik al dat ik die kant van het werk ook leuk vond, want ik heb commerciële economie gestudeerd, had bij het uitzendbureau een commerciële functie en blogde al een tijdje."

Scoren met je werk

Dat leuk werk niet als werk zou voelen, is ook volgens psycholoog Thijs Launspach een misvatting. Hij is gespecialiseerd in millennials en burn-outs en schreef onder meer het boek Werk kan ook uit. "Als je iets doet wat betekenisvol voor je is, waar je goed in bent en waar je lol in hebt, geeft dat een hoop werkplezier", zegt hij. "Maar ook dan kun je stress van je werk krijgen, zeker als je er erg succesvol in wordt en veel te doen krijgt. Als je van je hobby je beroep maakt, betekent dat bovendien niet dat je alléén kunt doen wat je het allerliefste doet. Er komt ook een heleboel zooi bij kijken: administratief gezeik, achter betalingen aanzitten, planningen maken. Dingen die je niet als hobby deed en die je werkdagen nogal kunnen kleuren." Niet erg als dat bij je past, wel iets om rekening mee te houden als je je vrijetijdsbesteding wilt uitbouwen tot iets om je geld mee te verdienen.

'We zijn het spelen een beetje verleerd; het moet allemaal productief zijn'

Mocht je ook weleens nagedacht over manieren om de kost te verdienen met je gitaarskills, schrijfsels of kookkunsten: je bent niet de enige. De laatste jaren nam het aantal slashers toe, mensen die twee of meerdere banen combineren. Bovendien is werk allang niet meer uitsluitend iets waarmee je de kost verdient – veel mensen ontlenen er zelfs een deel van hun identiteit aan. "Vroeger werd er weinig bijzonders van werk gemaakt: je werkte, en daarnaast deed je wat leuks ter ontspanning", weet psychotherapeut en coach Carien Karsten, die het boek Omgaan met burn-out schreef. “Tegenwoordig moet werk je passie zijn, je moet erin tot ontplooiing komen. Werk en privé lopen meer in elkaar over. Daar hebben sociale media ook mee te maken: daar laten we elkaar zien hoe goed we bezig zijn. En met werk dat je puur doet om de kost te verdienen, kun je niet scoren."

Tel daar de populariteit van side hustles bij op en je snapt dat de productiviteitsradartjes meteen gaan draaien als je je op een hobby stort. Hou je van honden? Begin een hondenuitlaatservice in de buurt. Geef jij Robèrt van Beckhoven het nakijken? Open een zelfgemaakte-taarten-webshop. Ontwerptalent? Hup, zet je kerstkaarten in de Etsy-etalage. Volgens Launspach zijn we eraan gewend geraakt onze talenten te kapitaliseren: we willen overal 'een productje' van maken. "Influencers hebben zelfs van hun leven een businessmodel gemaakt. We zijn het spelen een beetje verleerd; het moet allemaal productief zijn." Karsten noemt dat 'gevoelskapitalisme': een vermenging van het gevoelsdenken en het economisch denken. "Oftewel: je doet in je vrije tijd iets wat je leuk vindt en vraagt je al snel af of je eraan kunt verdienen."

Onder druk

Dat is niet per definitie slecht: er is niks mis mee om aan je vrijetijdsbesteding te willen verdienen, of er je werk van te maken. Het is alleen belangrijk om plezier in die bezigheid te houden – en dat kan nog weleens veranderen als iets wat je deed voor de lol ineens een ander doel krijgt. "Ik begeleid veel musici", zegt Carien Karsten. "Die zijn vaak op jonge leeftijd met een instrument begonnen voor de lol, om vervolgens in de puberteit alles opzij te zetten om ooit hun geld met muziek te kunnen verdienen. Als ze die droom eenmaal hebben verwezenlijkt en ze spelen in een groot orkest, komt de realiteit om de hoek kijken. Ze moeten doen wat een ander zegt, dealen met collega’s, werkconflicten oplossen. Voor sommigen wordt het daarmee puur werk."

Anderen houden het plezier van het muziek maken erin door naast hun orkestbaan iets anders te doen met muziek, zegt de psycholoog: ze gaan kamermuziek spelen of zetten samen met anderen een festival op. "Als je iets wat je ooit voor je plezier deed alleen nog maar gaat zien als iets wat geld moet opleveren, zet je jezelf onder druk. Dan gaat de extrinsieke motivatie overheersen: het voelt alsof je het alleen doet om eraan te verdienen, status te krijgen, ermee te scoren. Als je iets vanuit intrinsieke motivatie doet, is de kans veel groter dat je er plezier in houdt." Alleen werk maken van een hobby die je écht leuk vindt, dus.

En van een hobby die je bereid bent te verliezen. Want als je taartenbakkerij een fulltime baan is geworden, hoe leuk is het dan nog om in je vrije tijd taarten te bakken? En wat als je dat nooit meer gewoon voor de lol kunt doen? Dat is een reëel risico, weet Sandra van der Steen (51). Ze was van jongs af aan al bezig met fotografie en besloot daar haar werk van te maken toen ze stockfoto’s ontdekte: neutrale beelden die worden gebruikt voor tijdschriften, kranten en reclamefolders. Op haar 40ste verjaardag schreef ze zich in bij de Kamer van Koophandel. "Naast mijn parttime baan in de zorg ging ik vol aan de bak", vertelt ze. "Binnen een paar jaar had ik ruim 8500 foto’s online staan bij tien stockfotobureaus. Ook bouwde ik mijn eigen fotostudio, ging ik naar de Fotovakschool en kocht ik apparatuur: lenzen, achtergronddoeken, flitsers. Het beste van het beste."

'Ik werd steeds banger om fouten te maken, ik moest immers presteren'

De opdrachten stroomden binnen, van bruiloften tot gezinsportretten en babyshoots, maar het werkplezier nam met de jaren af. "Voor de natuurfoto’s die ik graag maakte, was geen tijd meer. Ik maakte ook steeds minder privéfoto’s. Als tijdens een shoot iets niet helemaal verliep zoals ik wilde, verloor ik mijn geduld. Daardoor werd ik steeds banger om fouten te maken, ik moest immers presteren. En dan waren er nog alle plichten die een eigen zaak met zich meebrengt. Ik dacht regelmatig: wat was er nou ook alweer zo leuk aan fotograferen?" Eind 2019 stopte ze met haar bedrijf; sindsdien werkt ze weer alleen in de zorg. Het fotograferen weer als hobby oppakken vindt ze lastig. "Ik ben het plezier erin verloren. Als je van je hobby je werk kunt maken is dat super, maar zodra het als een verplichting gaat voelen, doe je iets niet goed."

Een hobby tegen de stress

Ook reisblogger Tikva Looijen verloor een hobby toen ze van reizen haar werk maakte. Haar oplossing: een nieuwe hobby zoeken, die niks met reizen te maken heeft. "Ik ben actief op zoek gegaan naar iets wat ik onmogelijk in mijn werk kon gebruiken, zodat die echt ter ontspanning zou zijn", zegt ze. "Het werd mountainbiken. Dat doe ik nu zo’n twee keer per week." Een prima keuze, want het blijkt voor je mentale gezondheid hartstikke belangrijk te zijn om naast je werk voldoende dingen puur voor de lol te doen. Daardoor herstel je beter van (werk)stress, zegt psycholoog Saskia de Bel. Zij is gespecialiseerd in re-integratiebegeleiding van mensen met stressklachten en werkte mee aan een onderzoek van de TU Eindhoven naar de relatie tussen werkstress en vrijetijdsbesteding – een woord dat De Bel overigens liever gebruikt dan het ietwat kneuterige ‘hobby’s’. "Vrijetijdsbesteding heeft een heilzaam effect: je bent even weg uit je gewone doen en kunt je ergens in verliezen, ergens helemaal in opgaan. Je denkt even niet aan de was of aan to-dolijstjes. Dat is erg belangrijk om te kunnen ontspannen en opladen."

En dat lukt nog beter als je je zintuigen erbij gebruikt: soep proeven, muziek maken, meubels stofferen, pizzadeeg kneden, you name it. Daarmee ga je stresshormonen te lijf. Die maak je al aan als je je haast, of als je je ergens over opwindt. En we maken er collectief te veel van aan, zegt De Bel. "Ze zijn evolutionair bedoeld om te vechten of vluchten bij gevaar, maar wij komen fysiek niet in actie. Daardoor kunnen we die hormonen niet kanaliseren. Gevolg: een kort lontje, slaapproblemen en stress. Mensen kunnen soms niet eens meer ontspannen, omdat ze zo gewend zijn aan actie en een bepaalde mate van stresshormonen in het bloed. Stress is verslavend."

Stresshormonen hebben zo’n zes uur nodig om af te bouwen, als je daar niks speciaals voor doet. Geen wonder dat veel mensen niet goed slapen na een late sportsessie, een spannende serie of een intensief gesprek. "Doe je iets waar je met je volle aandacht bij bent, zoals gezegd bij voorkeur iets zintuigelijks, dan neemt de stress sneller af", zegt De Bel. "En dat gebeurt nóg sneller als je fysiek rustig bent en geniet van wat je doet. Dan maak je bovendien anti-verouderingshormonen aan." Daar hoef je niet eens de handen voor uit de mouwen te steken: uit het onderzoek waaraan De Bel meewerkte blijkt dat kijken naar een sport die je leuk vindt net zo stressverlagend werkt als een sport beoefenen. Hetzelfde geldt voor luisteren naar muziek en zelf muziek maken. Maar kun je je nog wel helemaal verliezen in iets als het je werk is? "Die eigenschap kan verdwijnen", antwoordt De Bel. "Als je van je vrijetijdsbesteding je werk maakt, krijgt die activiteit een andere rol in je leven. Maar het kan een goede stap zijn als de werkzaamheden die erbij komen kijken – klantcontact, websiteonderhoud en factureren – ook bij je passen."

Wat voor werk je ook doet: alle reden om de tijd te nemen voor dat uurtje knutselen aan je website, pianospelen of fotograferen, dus. Ook (juist!) als je razend druk bent. En misschien eens op zoek te gaan naar een nieuwe hobby, als je van je vorige je werk hebt gemaakt. Want: ja, het is belangrijk om werk te doen dat je leuk vindt, zegt psycholoog Launspach. "Maar het is voor je mentale gezondheid heel goed om ook activiteiten in je leven te hebben die je for the sake of doing them doet."

Kim van der Meulen

LEES MEER OVER