Close

Achter het masker: de eerste verjaardag na een moeilijke bevalling

13 april 2022 10:04 / Onderwerpen
D De eerste verjaardag van je kind is natuurlijk een mijlpaal. Maar wat als je in aanloop naar het hieperdepiep hoera ook donkere gevoelens hebt, omdat de verjaardag tegelijkertijd het jubileum is van een heftige bevalling? Redacteur Kyrie Stuij zoekt uit of ze de enige is met deze contrasterende emoties, en vraagt aan experts hoe je hier mee om kan gaan.

‘Moet je kijken wat ik tegenkwam’, zei mijn vader terwijl hij een groen briefje uit zijn jaszak haalde. Op de achterkant een stempel van de geboortedag van mijn dochter. Het briefje kreeg hij bijna een jaar geleden als bezoeker van het ziekenhuis waar ik ben bevallen.

Ik wilde reageren zoals iedereen zou doen op zo’n lief aandenken: ‘Wat toevallig, wat gaat de tijd snel!’, maar in plaats daarvan stokte mijn adem en rolde er een traan over mijn wang. Eerder die week woelde ik ’s nachts al in bed. Wakker gehouden door herinneringen aan het geluid van de knip, aan de artsen die om en om verwoed aan de vacuümpomp trokken en aan mijn pasgeboren baby, die niet in mijn armen lag maar verderop aan de beademing. 

Mijn bevalling was traumatisch. Dat durf ik nu te zeggen, al waren daar wel een paar maanden therapie voor nodig. De gebeurtenis was een aaneenschakeling van pech. Van een pijnlijke inleiding die voor geen meter opschoot tot de gevolgen van de coronacrisis die ik zelf ondervond. Zo kreeg ik door drukte in het ziekenhuis in eerste instantie geen ruggenprik, en toen ik buiten adem van de weeën vroeg om alternatieve pijnstilling, keek de verloskundige me zichtbaar geëmotioneerd aan. “Ik zie dat je veel pijn hebt, maar ik heb niet genoeg personeel om het je toe te dienen.” 

De vanzelfsprekendheid om een opgewekte moeder te zijn is confronterend

Na 25 uur kwam er een vacuümpomp aan te pas, bleef mijn dochter vastzitten in het geboortekanaal en werd ze met veel kracht aan haar armpje naar buiten getrokken. Toen ze blauw en wit tevoorschijn kwam ontstond er paniek en moest ze direct aan de beademing. Het kwam goed, maar dat neemt niet weg dat mijn vriend en ik geconfronteerd werden met een alternatieve werkelijkheid, die ons op onverwachte momenten nog steeds kan verlammen.  

Nog niet die moeder

In aanloop naar de verjaardag werd ik geconfronteerd met een emotionele wond die nog niet volledig genezen is. Nogal een contrast met de buitenwereld die me juist herinnerde aan de vrolijkheid van de naderende dag. Zoals de verjaardagskalender op het toilet, de advertenties voor smash cakes en cadeaus op mijn tijdlijn, de verjaardagskaarten die langzaam binnenstroomden, goedbedoelde appjes ‘dat het bijna zover is’, de zoet geknutselde feesthoed van de crècheleiders en hun verzoek om een traktatie mee te brengen. 

De vanzelfsprekendheid om een opgewekte moeder te zijn is confronterend, en die verwachting valt me zwaar. Want na drie keer ‘hoera’ kan ik nog niet terugblikken op de geboorte en die eerste maanden. Ik ben nog niet die moeder die na een hap taart grapt dat het kind er ‘gelukkig niet terug in hoeft’, of die moeder die trots één traan wegpinkt. Als mijn tranen over dit onderwerp eenmaal beginnen, houden ze meestal niet zo snel weer op. In die emoties heb ik geen zin in op een dag die om mijn dochter zou moeten draaien. 

Ik vraag me af of de enige ben die tegen deze verjaardags-blues aanloopt. Via verschillende organisaties begrijp ik dat 10 tot 20 procent van de vrouwen haar bevalling als traumatisch ervaart. 1 tot 3 procent ontwikkelt daarna een posttraumatische stressstoornis. En los van dat trauma kijkt bijna een kwart van de vrouwen die van het eerste kind bevalt negatief terug op de bevalling. Toch vind ik in Nederland niet of nauwelijks informatie over negatieve emoties rondom de eerste verjaardag.

The great pretender

Een Amerikaans onderzoek geeft wel meer inzicht. In ‘The Anniversary of Birth Trauma: A Metaphor Analysis’ zijn 37 vrouwen met een bevaltrauma geïnterviewd over de metaforen die ze gebruiken om het jubileum van hun bevalling te omschrijven. Daaruit is volgens de onderzoeker een levendig beeld ontstaan van wat moeders rondom die datum moeten doorstaan: boosheid, schuldgevoel, verdriet en gevoelens van angst en vrees, terwijl ze het ‘masker van een gelukkige moeder’ opzetten. 

In dat opzicht is het niet verrassend dat ‘the great pretender’ de vaakst genoemde metafoor was, verwijzend naar de moeite die moeders doen om hun eigen gevoelens te verbloemen. Een van de deelnemers vertelde dat ze een Oscar zou moeten krijgen voor haar acteerprestaties. ‘Elke verjaardag van mijn dochter is een uitdaging. Omdat ik gelukkig en enthousiast moet overkomen, zet ik een masker op. Maar van binnen voel ik me alsof ik in stukjes uit elkaar val’.

Maryleen Sorée van Mama-Fit!, een onderdeel van Perspectiefadvies, herkent die metaforen. Als psychosociaal psychotherapeut, gespecialiseerd in onder andere postnatale coaching, behandelt zij dagelijks moeders om verschillende redenen. “In het onderzoek gaat het over vrouwen die getraumatiseerd zijn, maar de eerste verjaardag is ook zonder trauma een moment waarin veel gevoelens samenkomen. Wat dat betreft lijkt het eerste jaar na een geboorte een beetje op een rouwproces; je wordt onvermijdelijk herinnerd aan het jaar ervoor, toen het leven er in de meeste gevallen heel anders uit zag. Dat raakt, helemaal als je ook een traumatische bevalling aan het verwerken bent.” 

'Je kunt blij zijn én ongelofelijk balen van je bevalling'

Dat die gevoelens moeilijk te verkroppen zijn in aanloop naar een verjaardag, heeft onder andere te maken met het zwart-witdenken waar we ons vaak onbedoeld aan schuldig maken, zegt Sorée. “Of eigenlijk meer zwart-roze. Ondanks dat er meer aandacht is voor allerlei soorten gevoelens rondom ouderschap, is het beeld van de roze wolk nog steeds leidend. De neiging om aan dat beeld te voldoen is met name onder moeders heel hoog. Zo’n verjaardag móet leuk en memorabel zijn, maar daarmee ontneem je jezelf het proces dat je als ouder doormaakt. In dat proces is het meer dan normaal dat verschillende emoties naast elkaar bestaan. Je kunt trots en blij zijn én je kunt verdriet voelen en ongelofelijk balen van je bevalling.” 

Het rauwe verhaal

Toch voelt het ingewikkeld om die emoties allemaal toe te laten. Dat terwijl ik mezelf niet beschouw als iemand die zich makkelijk laat beïnvloeden door ‘het perfecte plaatje’. Mijn omgeving bestaat ook uit mensen die interesse hebben in het echte verhaal, hoe rauw dat ook is. Waarom voel ik, net als de vrouwen in het onderzoek, dan toch de druk om een masker op te zetten? 

Mogelijk omdat de maatschappij van oudsher strenger is voor vrouwen als het gaat om ouderschap, zegt Mirte Wibaut van Drs. Mama, dat geboortecursussen geeft met focus op gelijkwaardig ouderschap. “We vinden het grappig als een vader de romper van zijn kind verkeerd om aantrekt, maar we kijken erop neer als een moeder dat doet. Onbewust vinden we nog steeds dat moeders de grootste verantwoordelijkheid moeten dragen. En voor dat oordeel zijn we gevoelig, want er is weinig zo pijnlijk als het vermoeden dat iemand jouw kwaliteit als ouder betwist.”

Los van de angst voor kritiek, is het voor moeders ook pijnlijk om op de verjaardag van hun kind in een negatieve trip down memory lane te belanden. Hoe kan je daar het beste mee omgaan? Volgens Sorée kan het helpen om je erop voor te bereiden. Bijvoorbeeld door na te denken over zinnen die je kan inzetten als iemand over de bevalling begint. En mogelijk kan je de verjaardag beschouwen als een nieuwe start. “Tijdens een bevalling verliezen we vaak de controle. Deze dag kan een kans zijn om de regie weer terug te pakken en jezelf te vragen: wat heb ik nu nodig? Hoe raak ik weer in balans? Die zelfzorg gun ik echt elke moeder, zeker in het eerste jaar.”

Mede door deze tip had ik me voorgenomen om open kaart te spelen met het bezoek. Ik was van plan te zeggen dat ik nog niet wilde terugblikken op de bevalling en ik zou het mezelf toestaan om af en toe weg te lopen van het feestgedruis. Maar ondanks mijn voorbereiding liep het anders. De nacht voor de verjaardag kwam ik na 03.00 uur niet meer in slaap. Ik bleef terugdenken aan vorig jaar. Aan de bevalling, maar ook aan de kraamtijd waarin ik het gevoel had aan een zijden draadje te hangen dat elk moment kon knappen. 

Misschien was dat het beste cadeau: een moeder die weer vrolijk en energiek thuiskwam

Wat heb ik écht nodig, vroeg ik me af. En het antwoord was helder: ik wilde een nachtje weg. Niet omdat ik weg wilde van mijn gezin, maar omdat ik even weg moest van de moeder- en partnerrol om alle emoties en herinneringen te kunnen loslaten. Omdat ik weg wilde van de muren die in de kraamtijd zo op me afkwamen. En omdat, zoals Wibaut zei, dit ook míj́n dag is, aangezien mijn dochter me een jaar geleden moeder maakte.

Nachtje weg

Gelukkig ben ik gezegend met een vriend die dat begrijpt, en dus boekte ik een hotelkamer in een nabijgelegen dorp. Voelde ik me schuldig dat ik ’s avonds op mijn dochters verjaardag wegging? Even. Maar door het vooruitzicht van een avond die ik voor mezelf zou hebben, kon ik ’s middags wel de moeder zijn die ik wilde zijn. Bovendien, bedacht ik de volgende ochtend - nadat ik eindelijk weer eens een nacht had doorgeslapen - is dit misschien het beste verjaardagscadeau dat ik haar kon geven: een moeder die de volgende dag vrolijk en energiek thuiskwam, en die in een wereld waarin vrouwen zich zo vaak dienstbaar opstellen, ook eens voor zichzelf had gekozen. 

Lees- en kijktips

Een trauma kenmerkt zich door het psychisch en/of lichamelijk klachten overhouden aan een gebeurtenis. Dat hoeft niet te betekenen dat je daar continu last van hebt, traumatische klachten kunnen ook onregelmatige nachtmerries, prikkelbaarheid of een algemeen gevoel van gejaagdheid zijn. Wie een trauma probeert te verwerken, kan zich alleen voelen. Deze literatuur- en kijksuggesties, getipt door Wibaut en Sorée, kunnen je helpen het beter te begrijpen en je meer verbonden te voelen. 

  • Het boek Perfecte bevallingen bestaan niet van verloskundige en ervaringsdeskundige Diana Koster; met ervaringsverhalen en oefeningen om een traumatische bevalling te verwerken.
  • De show Nanette van cabaretier Hannah Gadsby op Netflix; over hoe het opgroeien als lesbienne in Australië haar vak als cabaretier beïnvloedt. Degradeert ze haar trauma door er steeds grappen over te maken? 
  • Het boek waarvan je wilde dat je ouders het hadden gelezen van Philippa Perry; “een verfrissende boek over alles wat er in de opvoeding van een kind echt toe doet.”
  • Traumasporen van prof. Dr. Bessel van der Kolk; een boek dat al een tijdje op nummer 1 staat in Amerika en uitleg geeft over hoe het lichaam, geest en brein herstelt van overweldigende ervaringen. 
Kyrie Stuij

LEES MEER OVER