Close

Van boeken tot festivals: de zinderende zoektocht naar seksuele inclusie

27 april 2022 11:04 / Inspiratie
De voorstelling van ICK Dans
De voorstelling van ICK Dans
I In een tijd waarin we scherp zijn op grenzen en consent, zoeken we ook naar verruiming van wat ooit de seksuele norm was. Redacteur Kyrie Stuij bezocht het festival 'Brainwash night: sex & the body' om uit te zoeken waarom onze nieuwsgierigheid juist nu zo opleeft.

Het is warm in de 'darkroom' van nachtclub Radion in Amsterdam. Schrijver Nanoah Struik zit op een chesterfield-stoel terwijl het publiek ademloos luistert naar diens verhaal over vulvalippen die opgewonden kloppen op het ritme van een hartslag. Rondom het publiek schijnt een rode neonlamp die blote ruggen van bezoekers in schaarse outfits verlicht. 

Sex & the body is een initiatief van Brainwash, een organisatie die bekend staat als denkfestival met uitwisselingen tussen filosofen, kunstenaars, schrijvers en wetenschappers. Dit keer wilde de organisatie de aandacht juist verleggen van ons hoofd naar het lichaam, omdat we na de coronacrisis 'meer dan ooit zouden snakken naar fysieke intimiteit'.

Daarom vertelt bijvoorbeeld Valentijn Hoogenkamp over zijn zoektocht in de wereld van mannelijke en vrouwelijke hokjes, gaan schrijvers Tatjana Almuli en Maurits de Bruijn in gesprek over hoe rouw en trauma zich in het lichaam kunnen nestelen en geeft theatergroep Club Lam het literaire personage Lolita, 'na al die tijd vast te hebben gezeten in het mannelijk narratief', een eigen stem.

Magie van uitwisselen

"Als we iets hebben geleerd van de lockdowns, dan is het wel het belang van samenkomen om geïnspireerd te raken", vertelt hoofd programmering Machteld Vinkenborg met het vertrouwde geluid van festivalgangers op de achtergrond. "Dat letterlijke samenzijn heeft iedereen gemist. Vandaar deze ode aan lichamelijkheid. Als we elkaar kunnen zien en aanraken, ideeën kunnen uitwisselen en kwetsbaar durven zijn, dan ontstaat er iets wat je niet kunt nabootsen achter een computerscherm, laat staan in je eentje thuis. Die magie proberen we vanavond weer te vinden."

Daar zijn veel bezoekers op afgekomen. Voor de darkroom, waar erotische verhalen worden verteld, staat continu een rij en een zitplaats bij de gesprekken met deskundigen kun je wel vergeten. Het publiek bestaat vooral uit millennials, met hier en daar een bezoeker die vóór 1980 in de wieg lag. Er zijn mannen, vrouwen en mensen die zich juist uit dat genderhokje hebben vrijgevochten. De sfeer is gemoedelijk, bezoekers lijken bij vlagen zelfs een beetje verlegen. 

Die grote interesse voor het festival is opvallend. Alleen al om de reden dat er in dezelfde maand twee soortgelijke evenementen waren, namelijk het Seksfestival in Utrecht en de Erotische Paasmis in Amsterdam. En ook op andere gebieden duiken we massaal in de zoektocht naar een inclusievere betekenis van seksualiteit. Zo maakt de erotische podcast een opmars en zijn series als Sex Education, The Principles of Pleasure en Dirty Lines populair. De zoektocht gaat ook verder in boeken als Damn, horny (dat al na één jaar al een vervolg krijgt), De geschiedenis van mijn seksualiteit van Tobi Lakmaker en het binnenkort te verschijnen Hoe doen we het? van Milou Deelen. 

Verruimde blik 

"Ik heb wel het idee dat we als samenleving anders naar seks zijn gaan kijken", vertelt Leoke (28) die samen met goede vriendin Martine (28) naar het festival is gekomen. Beiden vinden dat er tegenwoordig makkelijker over seks wordt gepraat en dat er meer ruimte lijkt voor allerlei geaardheden, voorkeuren en vormen van gender. Die verruimde blik heeft hen ook wat gebracht. Zo raakte Leoke vroeger nog 'in verzet, misschien zelfs wel in paniek' toen zijn vriendinnetje een open relatie voorstelde. "Terwijl ik daar nu veel meer voor open zou staan. Ik heb de afgelopen jaren geleerd om meer te luisteren en minder te veroordelen."

I consent-bandjes bij Brainwash Festival
I consent-bandjes bij Brainwash Festival

Dat is niet alleen een kwestie van ouder en wijzer worden, vinden ze. Het helpt ook dat er meer over wordt gepraat en dat taboes – al dan niet langzaam – verdwijnen. Toch stipt Martine aan dat er buiten de Randstad nog wel werk aan de winkel is. Zo heeft ze als docent op verschillende reformatorische scholen gewerkt en ‘meisjes in broek naar school zien fietsen om vervolgens in het toilet een rok aan te trekken’. "Omdat de schoolleiding meisjes liever in rok zag." Ze schudt haar hoofd. "En toch merk je ook in die kringen dat jongeren geïnspireerd raken door de vrijere blik op seksualiteit. Je ziet het aan kleine dingen: een type kapsel of bepaalde schoenen onder een schooluniform. Ik denk dat deze beweging juist ook voor jongeren buiten de Randstad belangrijk is." 

Brandende billen van het spanken

Ook opvallend op het festival is de aandacht voor consent. Dat begint met een grapje bij de ingang, waar je als bezoeker keuze hebt uit drie bandjes om aan te geven in welke mate je zin hebt in een gesprek met een vreemde: I consent, I might consent of no consent. Maar ook daarna ligt er nadruk op sociale veiligheid, zoals bezoeker Roos (27) die eerder – heel stoer – de stoute schoenen aantrok om spontaan een verhaal voor te lezen over een vrijpartij met kokhalsneigingen en brandende billen na het spanken. Voorafgaand aan haar pikante voordracht gaf ze het publiek een trigger warning: 'Let goed op jezelf, misschien is dit verhaal niets voor jou en dat oké'. 

Als ze heel eerlijk is, vertelt ze later op de avond, vindt ze dat we soms wel wat doorschieten in trigger warnings voor andere, ruigere vormen van seks. "Begrijp me niet verkeerd, ik vind respect heel belangrijk. Maar door continu de nadruk te leggen op de waarschuwing voor mensen die deze vorm van seks mogelijk niets vinden, verkleinen we ook de blik waarmee naar verschillende voorkeuren kijken. Want ook als feminist mag je genieten van seks die ruig en dominant is."

'Jongeren staan open voor andere seksuele denkbeelden, de hokjes zijn minder strak'

In een andere zaal klinkt een retro tv-deuntje. Onderzoeker Linda Duits, verbonden aan de Universiteit Utrecht, toont een fragment van de Pinup Club van tv-zender Veronica, aan het einde van de jaren '80. Een mannelijke voice-over vertelt zwoel over de 'bekwame lange vingers' van de Vlaamse halfnaakte masseuse op tv. "Deze softporn werd vóór 22.30 uur op tv uitgezonden", vertelt Duits. "Met een beetje pech zag je het voorbijkomen bij je ouders op de bank."

Nieuwsgierig activisme

In haar mini-college over feministische golven komt ook de seksuele revolutie in de jaren '60 en '70 aan bod, die mogelijk werd gemaakt door de komst van de anticonceptiepil en het medicijn penicilline, waardoor soa’s beter behandeld konden worden. 

Hoe kijkt zij als onderzoeker naar onze vernieuwde blik op seksualiteit? "Wat er nu gebeurt zie ik meer als nieuwsgierig activisme, dat zich een paar jaar voor de coronacrisis begon te vormen. Jongeren spreken zich meer uit tegen bijvoorbeeld de dubbele moraal op Instagram, waar tepels van mannen wel getoond mogen worden en die van vrouwen niet. Of denk aan jonge vrouwen die zich uitspreken voor sekswerkers, omdat ze sekspositief zijn."

Linda Duits tijdens haar mini-college bij het Brainwash Festival
Linda Duits tijdens haar mini-college bij het Brainwash Festival

Dat nieuwsgierig activisme is een gevolg van de aandacht voor diversiteit en inclusie, vervolgt Duits. "We zijn het belangrijk gaan vinden dat iedereen gepresenteerd wordt, en dat heeft ook invloed op seksualiteit. Jongeren staan meer open voor andere seksuele denkbeelden, de hokjes zijn minder strak."

Toch is het nog geen begin van een nieuwe seksuele revolutie, denkt ze. "Als je nu als vrouw met meerdere mensen het bed deelt word je nog steeds ge-slutshamed en in Amsterdam zie je ook niemand in het openbaar in fetisj-kleding rondlopen. Zou je je omgeving vertellen over je polyamoreuze relatie, dan is de kans groot dat mensen dat vooral ingewikkeld vinden. We zijn nog best wel braaf."

Maar om verandering in gang te zetten, moet je ergens beginnen. Zoals bezoekers doen met een voordracht van een fantasie of door simpelweg open te staan voor gesprekken met iedereen die anders denkt. "Uiteindelijk willen we met al die verschillende perspectieven bijdragen aan het publieke debat, maar ook aan persoonlijk onderzoek", concludeert Machteld Vinkenborg van Brainwash. "En tenslotte hopen we vooral, net als met seks eigenlijk, dat bezoekers zich daarin vrij voelen en dat het leuk is om te doen."

Kyrie Stuij