Close

Liesbeth Staats: 'Intuïtie kun je als vader net zo goed ontwikkelen'

13 juni 2022 10:06 / De wereld van Eva
Liesbeth Staats
Liesbeth Staats
I In 'De wereld van Eva' gaat Eva in gesprek over de taboes rondom moederschap; die dingen waar we het niet graag over hebben, terwijl dat misschien wél zou moeten. Journalist Liesbeth Staats vertelt hierin aan Eva waarom haar veelbesproken serie en boek over de parttimecultuur in Nederland ook een gevolg is van onze traditionele kijk op het moederschap.

Bijna 75 procent van de vrouwen in Nederland werkt deeltijd, en dat heeft onder andere te maken met onze cultuur rondom zorg en moederschap. Wie het over deze deeltijdcultuur wil hebben, stuit op veel gevoeligheden en weerstand, ontdekte journalist Liesbeth Staats. Voor haar vierdelige serie Waarom werken vrouwen niet? en boek Waarom vrouwen minder werken dan mannen (en dat ook jouw probleem is) ging ze in gesprek met experts, vrouwen en moeders. In Nederland en over de grens. Met als hamvraag: waarom zit die parttimecultuur zo ingebakken in onze cultuur? En wát zijn de gevolgen hiervan?

"Toen ik studeerde, was ik er heilig van overtuigd dat de wereld gelijk was voor mannen en vrouwen", vertelt Staats. "Ik dacht: als je dezelfde opleiding doet, ongeveer dezelfde resultaten behaalt, dan is het daarna een level playing field en krijg je dus ook hetzelfde carrièrepad." Dat beeld veranderde toen de journalist zwanger werd. "In onze maatschappij hebben we totaal andere verwachtingen van moeders dan van vaders."

De infrastructuur ontbreekt

Dat merk je bijvoorbeeld aan collega's en leidinggevenden die er tijdens je zwangerschap meteen vanuit gaan dat je na de bevalling minder zal werken. "Voor mijn gevoel werd het tientallen keren op een dag aan me gevraagd. Wil je straks naar vier of drie dagen? Weet je wel zeker dat je fulltime wil blijven werken? Zou je dat wel doen?" Maar de boodschap zit ook in minder expliciete voorbeelden. "De aanname dat mannen eerder een leidinggevende functie ambiëren dan vrouwen. Of dat mannen andere dingen kunnen dan vrouwen, die ze geschikter zou maken voor bepaalde functies."

'De ongeschreven regel voor moeders is: eigenlijk zou je hier moeten zijn'

Staats wilde wel fulltime blijven werken, net als haar partner. "Wij hadden de enorme luxe dat we hulp kregen van onze ouders. Mijn man en ik werkten allebei op onregelmatige tijden, dus het was voor ons ook niet allemaal te regelen met een buitenschoolse opvang of crèche." De infrastructuur in Nederland is ook niet bepaald gebouwd op fulltime werkende ouders. "Als je kind naar de crèche gaat, zit je vast aan bepaalde tijden. Een dokter- of tandartsafspraak is overdag. Als je door werk niet met je kind mee kan naar de dokter, wordt er een zaadje van schuldgevoel geplant. Vooral bij moeders, denk ik. De ongeschreven regel voor moeders is: eigenlijk zou je hier moeten zijn."

Een voorbeeld dat Liesbeth in haar boek en in De wereld van Eva aanhaalt is de tandartsafspraak. "Mijn man was de afspraak van mijn zoon vergeten op te schrijven, dus die misten we." De eerstvolgende keer begon de tandarts hierover. "Nou, vervelend dat het de vorige keer misging. Toen heb ik meteen mijn man voor de bus gegooid en gezegd dat hij het was vergeten op te schrijven." Wat er toen gebeurde, viel enorm op bij Staats. "Ik kon de opluchting van haar gezicht aflezen. Op het moment dat ze opgelucht begon te lachen, zei ze ook nog: 'Ach, vaders hè'. Bijna vertederd, want die kan je tenslotte niet vertrouwen met zoiets huiselijks als een tandartsafspraak. Terwijl ik, als moeder, het niet kon maken om een afspraak van mijn kind te vergeten."

Kwaliteit boven kwantiteit

Het duurde even voordat Staats besloot het onderwerp verder te onderzoeken in haar serie en boek. "Ik was zelf onbewust ook meegegroeid in het model van vrouwen die zich 'als mannen moeten gedragen' om ambitie te tonen." Maar er bestaat ook een middenweg, waar je fulltime kan werken én nog steeds een goede moeder kan zijn, in plaats van een harde of koele vrouw. "Ten eerste denk ik dat het in de zorg voor kinderen moet gaan over kwaliteit in plaats van kwantiteit. Je moet als gezin samen de balans vinden daarin, dat hebben mijn partner en ik ook af en toe moeten doen. Ho, nu zien we elkaar te weinig, nu nemen we allebei een beetje gas terug." Daarnaast zouden we eens naar de landen om ons heen kunnen kijken, vertelt de journalist. "In Frankrijk werkt maar 29 procent van de vrouwen deeltijd. De zorg voor kinderen wordt daar niet direct gelinkt aan moeders, in ieder geval veel minder dan hier. De zorg voor kinderen overdag ligt voornamelijk bij het onderwijs. En het is veel gebruikelijker om een fulltime oppas te hebben."

Maar wat je om je heen ziet in je directe omgeving bepaalt de norm, weet Staats. En het beeld van hoe de ideale rolverdeling eruitziet thuis wordt soms al generaties doorgegeven. "Als je eigen moeder altijd thuis was, vormt dat je idee over bij wie de zorg ligt. En zelfs in Amsterdam waar veel moeders werken, is die norm nog steeds zichtbaar. Kijk maar naar wie er in de groepsapps van de klas zitten, wie er vrijwilliger zijn voor de klassenuitjes of de luizencontrole… dat zijn toch heel vaak de moeders."

Moederrol overschat

Mensen die van die standaard afwijken, en de zorg op een andere manier regelen, worden soms vreemd aangekeken. "Dat kan het schuldgevoel waar Eva het in haar serie over heeft in stand houden bij moeders. Maar dat perspectief mag nu wel veranderen. Ik denk dat we de moederrol best wel overschatten in Nederland. Natuurlijk is het belangrijk om goed voor je kinderen te zorgen, maar vrouwen zijn daar niet van nature beter in dan mannen. De wereld is er alleen wel op ingericht dat vrouwen meer ruimte en tijd krijgen om voor hun kinderen te leren zorgen."

'De intuïtie waar het altijd over gaat, kun je als man net zo goed ontwikkelen'

Als je dat écht gelijk wil trekken, zou je na het zwangerschap- en bevallingsverlof ook een verplicht vaderschapsverlof moeten invoeren, denkt Staats. "De intuïtie waar het altijd over gaat, kun je als man net zo goed ontwikkelen." Vaderschapsverlof zou ook voor meer gelijkheid kunnen zorgen op de werkvloer. Maar zolang dit er nog niet is, zijn er wel dingen die je zelf kan doen om het opgelegde verschil tussen vaders en moeders op de werkvloer tegen te gaan. Staats: "Ik hoorde laatst iemand die de rollen omdraait op werk. Dus als het gaat over een vergadering 's avonds, wordt er actief aan de mannen gevraagd of dat wel lukt met de kinderen. En als iemand vader wordt, kun je óók vragen of diegene van plan is vier dagen te gaan werken. Misschien dat je er op die manier samen achter komt hoe ouderwets en eenzijdig die vragen zijn."

Sinds ze zich in deze thema's verdiept, is Staats ook wel op de nodige weerstand gestuit. "De meeste opmerkingen gaan over parttimewerk en dat de verdeling van zorgtaken een privékwestie zijn, maar dat vind ik eigenlijk niet. Zeker in deze tijd, en als je kijkt naar hoeveel relaties uiteindelijk stuklopen. Economische zelfstandigheid is iets waar je aan bouwt en niet iets wat je meteen terugkrijgt als je uit elkaar gaat. En hoewel ik niemand iets wil opleggen, is het – als je al deze vrouwen bij elkaar optelt – ook een maatschappelijke kwestie. Wees dus bewust dat je keuzes nu ook invloed kunnen hebben op je situatie over tien jaar."

Lizzy van Hees

LEES MEER OVER