Close

Nachtvlinder of vroege vogel? Waarom je inzicht wil in je natuurlijke ritme

24 augustus 2022 01:08 / Nachtrust
H Het is gebruikelijk om naar jezelf te verwijzen als een avond- of ochtendmens, maar wist je dat er nog van alles tussenin zit? Voor redacteur Kyrie Stuij een persoonlijke openbaring. Wanneer je het meest productief bent hangt af van je persoonlijke slaap-waakritme. Dit is hoe je zelf ook inzicht krijgt in je natuurlijke cyclus.

Een koude washand. Dat was het enige dat écht hielp om mij als tiener uit bed te krijgen. Ik had mezelf 100 procent getypeerd als avondmens en had je passioneel geprobeerd te overtuigen van de ultieme onzin van een les om half negen 's ochtends. Nu, achttien jaar later, voel ik me een avondmens nóch ochtendmens. 'Ik functioneer eigenlijk alleen tussen 10.00 en 16.00 uur', zeg ik weleens grappend, maar daar blijkt dus een kern van waarheid in te zitten. 

Het Britse online magazine The Stylist dook namelijk in de wereld van de slaapwetenschap. En wat blijkt? Je persoonlijke slaap-waakritme kent veel meer mogelijkheden dan de typische nachtvlinder of vroege vogel. Je 'chronotype' - de innerlijke klok die niet alleen bepaalt wanneer je slaperig en wakker wordt, maar ook wanneer het tijd wordt om je darmen in beweging te brengen en hoe laat je hormonen vrijkomen - is een spectrum waarop je je hele leven kunt verschuiven. 

'Er bestaat een link tussen avondmensen en mentale en fysieke problemen'

De Amerikaanse psycholoog Michael Breus categoriseerde verschillende slaaptypes. Je zou jezelf bijvoorbeeld kunnen labelen als leeuw (vroeg wakker, 's ochtends het meest gefocust), beer (die juist meebeweegt met het opkomen en ondergaan van de zon en 's middags vaak een dipje heeft), wolf (moeite met vroeg opstaan, productief in de namiddag) of dolfijn (een actief brein in de nacht waardoor je 's ochtends vaak moe wakker wordt). En hoewel de categorieën voor veel mensen herkenbaar zijn, staan ze niet in steen gebeiteld. Je slaapritme verandert namelijk gedurende je leven, vaak beginnend als vroege vogel als kind om daar ook weer mee te eindigen als je oud wordt. 

Beter functioneren? Neem vakantie

Maar hoe weet je welk slaaptype je op dit moment bent? Er zijn verschillende online testen, maar de meest effectieve manier om erachter te komen is wanneer je op vakantie gaat, legt slaaptherapeut Katharina Lederle uit. "Je moet dan eigenlijk op z'n minst zes dagen vrij hebben, in een land zijn met dezelfde tijdszone en het liefst niet gaan feesten of alchohol drinken. Op die manier kun je het effectiefst bepalen wat jouw natuurlijk tijden zijn om wakker en slaperig te worden." 

De reden dat het minimaal zes dagen vakantie moet zijn is omdat we bijna allemaal 'slaapschuld' met ons meedragen. De eerste dagen zijn daardoor niet representatief voor ons natuurlijke ritme. Volgens Lederle zou je rond dag zes een patroon kunnen ontdekken.

En dat is nuttig, want dan kun je voorkomen dat je 's ochtends zit te worstelen met die werkopdracht terwijl je dat dus veel beter in de namiddag kunt doen. Maar er is nog een reden om inzicht te willen krijgen in je slaap-waakritme. Want dan kun je ook beter bepalen wanneer het jouw bedtijd is. "Waardoor je beter en langer gaat slapen", legt Lederle uit. "Je verbetert de kwaliteit en de kwantiteit van je nachtrust, en dat leidt weer tot een hoop andere gezondsheidsvoordelen." 

Leuk allemaal, maar even terug naar de dagelijkse praktijk. Want hoe ga als typische 'wolf' of 'dolfijn' dan om met de vaste tijden waar we allemaal mee te maken hebben, zoals werkuren? Dat de maatschappij, zoals we die nu hebben ingericht, moeilijker kan zijn voor avondmensen bevestigen verschillende onderzoeken. Zo zou er volgens Lerderle een link bestaan tussen deze mensen en mentale en fysieke problemen. "Tegelijkertijd trekken ze niet alleen maar aan het kortste eind. Want als we kijken naar tijden waarop we sociaal samenkomen, winnen de avondmensen. Ik weet bijvoorbeeld van mezelf dat ik moeilijk kan opblijven tot 1 uur 's nachts." 

Train je brein

Mocht je nou wel echt last hebben van het inwerken tegen je natuurlijke klok, dan kun je er iets tegen doen. Sowieso is het de vraag of je van nature een avondmens bent of dat je je brein zelf zo hebt gekneed door voor je bedtijd te veel naar schermen met kunstmatig licht te kijken. In ieder geval laat je brein zich goed trainen om het te veranderen. "Maak dan gebruik van natuurlijk licht", tipt Lederle. "Zorg 's ochtends voor een lichte kamer en maak het 's avonds op tijd donker." 

Oftewel, je slaapritme is afhankelijk van hoe je lichaam werkt, maar óók van de keuzes die je zelf maakt. Zo leer ik dat ik duidelijk een 'beer' ben: actief tussen zonsopkomst- en ondergang, met een dip in de middag. En hoe gezellig ik sociale interactie in de avond ook vind, je zal me altijd betrappen op een gaap omdat beren nou eenmaal graag voor het donker in bed liggen. Eigenlijk een prima excuus. 

Wil je meer lezen over wat The Stylist schrijft over slaap-waakritmes? Klik dan hier voor het artikel. 

Kyrie Stuij

LEES MEER OVER