Close

Met de kennis van nu had iedereen andere keuzes gemaakt

01 mei 2020 09:05 / Janneke Niessen
Columnist background Columnist image
H Het coronavirus is als een zwarte zwaan, zegt columnist Janneke Niessen. Als 't ergste eenmaal achter de rug is, hoopt de ondernemer dat we niet zullen vervallen in discussies over het verleden. Het is juist belangrijk om met de kennis van nu naar de toekomst te kijken.

Ooit van de zwarte zwaan gehoord? Deze wordt als metafoor gebruikt om een gebeurtenis te beschrijven die als verrassing komt, een enorm grote impact heeft én later - vaak ten onrechte - wordt gerationaliseerd met de kennis van achteraf. Volgens mij kunnen we de coronacrisis daar wel onder scharen.

Heel lang waren mensen ervan overtuigd dat er alleen witte zwanen bestonden, gewoon omdat ze nog nooit een zwarte zwaan hadden gezien. Dat veranderde pas toen er een zwarte zwaan opdook. Het laat precies zien waarom je de komst van een zwarte zwaan zo lastig kan voorspellen en waar de beperking van onze kennis ligt: als je niet weet dat iets bestaat, kun je er niets over weten. En we geloven dingen vaak pas als we ze met eigen ogen hebben gezien.

'Het heeft geen zin elkaar achteraf om de oren te slaan met kennis die je vooraf had willen hebben'

Het is dan ook onmogelijk om de komst van zo'n zwarte zwaan, in welke hoedanigheid dan ook, te voorspellen. Zélfs de meest ingewikkelde modellen krijgen dat niet voor elkaar, aangezien de risico's waarvan je het bestaan nog niet kent buiten alle modellen vallen. En toch is het heel menselijk om achteraf te bedenken hoe iets voorkomen had kunnen worden, in de hoop het daarmee verklaarbaar en voorspelbaar te maken. Hindsight is 20/20. Maar ik moet je teleurstellen: voor de zwarte zwaan geldt die wijsheid niet.

Het heeft geen zin om jezelf en elkaar achteraf om de oren te slaan met kennis die je vooraf had willen hebben. De zwarte zwaan kenmerkt zich júíst door die onvoorspelbaarheid. Met die wetenschap hoop ik dat we dat ook niet gaan proberen met Covid-19.

Laten we niet allerlei experts en mensen met een mening gaan uitnodigen voor interviews en in talkshows, om daar over elkaar heen te buitelen en met een opgeheven vinger én de kennis van nu even te vertellen wat de regering precies had moeten doen en wanneer. Of hoe ondernemers hadden moeten voorkomen dat ze in de problemen kwamen, en ZZP'ers verwijten dat ze er met een beetje financieel vooruitzicht en langetermijnvisie nu wél warmpjes bij hadden kunnen zitten. Achteraf is het makkelijk bluffen over hoe we er met z'n allen wel even voor hadden gezorgd dat de ic's leeg waren gebleven. En waarom je je aandelen al in november had moeten verkopen.

Het moge duidelijk zijn: met de kennis van nu had iedereen andere keuzes gemaakt. Maar met de kennis van nu was het coronavirus ook geen pandemie geworden. Dan was er na de besmetting in Wuhan meteen actie ondernomen. Dan waren we verdere verspreiding voor geweest en hadden we überhaupt niet geweten waar we precies aan waren ontsnapt. 

Op korte termijn creëren zwarte zwanen vaak chaos, maar het zijn ook de aanjagers van grote veranderingen

Moeten alle talkshowtafels dan leeg blijven? Zeker niet. Los van het feit dat ik persoonlijk wel behoefte heb aan andere onderwerpen dan Covid-19, zijn er nog genoeg interessante discussies om te voeren. 

Op korte termijn creëren zwarte zwanen vaak chaos, maar het zijn ook de aanjagers van grote veranderingen. En die gaan gepaard met enorme kansen. Een aantal daarvan zullen zich nog moeten ontwikkelen, maar anderen zijn nu al zichtbaar en dringen zich als harde waarheid aan ons op. Neem de digitale transformatie die het onderwijs heeft doorgemaakt bijvoorbeeld. In hoeverre liggen daar kansen voor het oplossen van het lerarentekort? En welke vlucht neemt digital health hierna? Hoe verandert onze manier van werken en wordt die nog efficiënter? Ik hoop dat we daar ook over zullen praten, zodat we het niet alleen over de lessen uit het verleden hebben, maar juist kijken naar de mogelijkheden in het verschiet.

De theorie van de zwarte zwaan laat zien dat wat je niet weet veel belangrijker is dan wat je wel weet. Het leidt tot onvoorspelbare gebeurtenissen, maar is tegelijkertijd de basis van de grootste successen en ondernemingen. Als je met een idee komt dat iedereen al snapt, ben je eigenlijk al te laat. Dan heeft iemand anders het waarschijnlijk al eerder bedacht en heb je meer concurrenten. Het is niet voor niets dat de grootste uitvinders en ondernemers in eerste instantie vaak niet werden begrepen. Laten we het daar óók over hebben.

Hoewel je zwarte zwanen niet kunt voorspellen, kun je wel systemen bouwen om de negatieve effecten te ondervangen en de positieve effecten beter te benutten. Je moet je snel kunnen aanpassen op het moment dat een zo'n gebeurtenis zich voordoet. Laten we het daar over hebben. Over hoe we dat voor elkaar krijgen, want dat is nog niet zo makkelijk.

We kijken toch vaak naar de kans dat iets zal gebeuren, maar die is heel klein in het geval van een zwarte zwaan. Terwijl de schade enorm is. Als je mij een jaar geleden had verteld dat we nu allemaal thuis zouden zitten door een pandemie, had ik je niet geloofd. Maar hoe zorgen we ervoor dat we niet te veel risicomijdend worden, als we enkel naar de potentiële schade kijken en niet naar de kansen? Wat is de juiste balans tussen het aanpassen aan een situatie en die proberen te voorkomen? Misschien moeten we accepteren dat het weer gaat gebeuren en dat we er – tegen die tijd - gewoon zo goed mogelijk mee om proberen te gaan. Zodat we ervoor zorgen dat het niet ten koste gaat van ondernemerschap. Heeft onze economie niet juist een flinke dosis ondernemerschap nodig nu?

Dat zijn de discussies die ik graag zou voeren. Daarmee kunnen we naar de toekomst kijken, onze toekomst beter maken. De betweters die het verleden willen verklaren mogen wat mij betreft voorlopig thuisblijven.

Om te weten wat er allemaal mogelijk is, heb je rolmodellen nodig en om een rolmodel te worden, moet je durven pionieren. Dat is precies wat Janneke Niessen doet als technologie-ondernemer en investeerder. Ze deelt iedere week haar persoonlijke ervaringen als ondernemer en schrijft over welke bedrijven je écht wilt leren kennen. En over alles wat haar nog meer opvalt.