Close

Gratis kinderopvang als oplossing, maar voor welk probleem?

21 januari 2021 05:01 / Eva de Mol
Columnist background Columnist image
G Gratis kinderopvang, wie wordt daar nou niet blij van? Het zou voor veel Nederlanders gigantisch veel geld schelen – en als de toeslagenaffaire iets heeft bewezen, is het wel dat het huidige systeem niet werkt. Columnist Eva de Mol ziet er persoonlijk ook wel wat in, maar ontdekt al snel dat we niet te vroeg moeten juichen.

Gratis kinderopvang voor iedereen! Als het aan GroenLinks, D66 en vakbond FNV ligt, wordt kinderopvang in Nederland een gratis basisvoorziening. Geweldig, dacht ik, mijn zegen hebben ze. Nu kost het ons dik 2900 euro per maand voor twee kinderen die allebei vijf dagen per week naar de opvang gaan – en daar is de toeslag van 2000 euro overigens al vanaf getrokken. Als dit plan er doorheen komt, zou ik bijna 3000 euro overhouden per maand. Wie zegt daar nou nee tegen? Maar als ik er persoonlijk 36.000 euro op vooruit ga per jaar, ben ik ook benieuwd wat dat betekent voor de BV Nederland? En wat levert het ons als maatschappij op?

Daar heeft staatssecretaris van Financiën Van Huffelen (D66) de rekenmachine op losgelaten en gratis opvang zou Nederland zo'n 5,4 miljard euro méér kosten dan de regelingen die nu van kracht zijn. Dit is overigens gebaseerd op vier dagen gratis opvang, want blijkbaar gaat de staat er niet van uit dat mensen vijf dagen opvang zoeken. In ieder geval kunnen we het erover eens zijn dat het een fors bedrag is, máár het gaat ons dan ook veel opleveren, toch?

Maar als het zo simpel is, waarom hebben we er dan niet eerder aan gedacht?

Het zou voor beide ouders stukken makkelijker worden om te blijven werken en dus zal de arbeidsparticipatie van vrouwen wel omhoogschieten. Niks geen parttime paradijs meer. En daarmee groeien de belastinginkomsten weer, dus voor de staatskas is het ook gunstig. Als je het mij vraagt, is dit ook verreweg het belangrijkste argument voor gratis kinderopvang: het stimuleren van de arbeidsparticipatie onder vrouwen. Want de kosten van de kinderopvang zijn in het huidige stelsel zo hoog, dat het voor veel vrouwen vaak niet opweegt tegen een salaris. Een dag thuisblijven levert veel gezinnen netto meer op dan een dag kinderopvang. Met gratis opvang zou dat probleem meteen zijn opgelost, is de gedachte. Maar als het zo simpel is, waarom hebben we daar dan niet eerder aan gedacht?

En helaas, er zit inderdaad een addertje onder het gras, want in de praktijk ligt het een stuk ingewikkelder. Uit een recent rapport van het CPB blijkt namelijk dat deze logica in ons kikkerlandje niet op gaat: Nederlandse vrouwen gaan niet meer gaan werken als kinderopvang gratis wordt. Sterker nog: uit het rapport blijkt dat als opvang ook gratis wordt voor niet-werkenden, een deel van de vrouwen die nu een baan heeft zelfs zou stoppen met werken. Ze zouden dan weliswaar geen financieel voordeel uit de regeling halen, maar het salaris hoeft ook niet meer verdient te worden om uit te geven aan de kinderopvang. Zo kan je ook zonder werk en inkomen wél voor noppes op de eerste rij zitten. Dat lijkt me ook niet de bedoeling, dus zou die kinderopvang dan überhaupt wel gratis moeten zijn voor mensen die niet werken?

In landen zoals Zweden en Frankrijk werkt het wél

Wat het rapport me vooral duidelijk maakt, is dat gratis kinderopvang maar een klein stukje van de puzzel is om vrouwen (meer) aan het werk te krijgen. Want in landen zoals Zweden en Frankrijk werkt het wél, best opvallend toch? Het laat zien dat de cultuur rondom werkende vrouwen in die landen heel anders is. Geen moedermaffia op school die je met de nek aan kijkt als je fulltime werkt. En doordat het ouderschapsverlof in Zweden door beide ouders wordt gedeeld, zie je dat mannen op de lange termijn een stuk meer betrokken blijven bij de zorg voor hun kinderen. Een beeld dat helaas werd bevestigd in de docu-serie Waarom werken vrouwen niet?, waar je op pijnlijke wijze zag dat sommige Nederlandse vrouwen ook al minder werken als er geen opvang nodig is of zelfs als er helemaal geen kinderen zijn.

Gratis opvang kan best een mooie oplossing zijn voor werkende ouders, ook in verband met alle toeslagenmisère. En ik vind persoonlijk zeker dat-ie er moet komen. Maar dat het een oplossing is om meer Nederlandse vrouwen aan het werk te krijgen? Ik moet het nog zien.

Iedereen heeft rolmodellen nodig om te zien wat er allemaal mogelijk is in ons leven. Om zélf een rolmodel te worden, moet je durven pionieren. Dat is precies wat Eva de Mol doet met haar onderzoek en als technologie-ondernemer. Ze deelt iedere week haar persoonlijke ervaringen én legt uit wat er voor nodig is om zelf ondernemer te worden.