Close

Klaver & Rutte: sitting in a tree?

08 april 2021 05:04 / Elodie Verweij
Columnist background Columnist image
A Al voor de verkiezingen was GroenLinks er glashelder over: de partij wil meeregeren. Het behoorlijke zetelverlies, doet niks aan die ambitie af, ziet politiek columnist Elodie Verweij.

Je hebt zelfverzekerd en zelfverzekerd. Nou, GroenLinks was de afgelopen tijd wel héél zelfverzekerd. Zo werd ik een maand voor de verkiezingen gebeld met de vraag of het niet leuk zou zijn als Corinne Ellemeet - de nummer 2 van de partij - zou aanschuiven bij Jinek om te komen praten over hoe GroenLinks de formatie aan zou vliegen.

Ik was een tikkie verbaasd.

De partij stond op ongeveer 12 zetels in de peilingen. Best aardig, maar zeker geen zekerheid op regeringsdeelname. En bovendien had GroenLinks nog nooit meegeregeerd. Dus praten over de formatie? Was dat niet wat voorbarig?

De drang om mee te regeren is allereerst inhoudelijk ingegeven

Als je naar de verkiezingsuitslag kijkt wel. GroenLinks verloor 6 van haar 14 zetels en werd daarmee kleiner dan de PvdA en de SP. Geen ideale uitgangspositie om toe te treden tot de toekomstige coalitie, zou je zeggen.

Maar de drang om te regeren is groter dan dat bij GroenLinks. Waar nagenoeg iedere voormalige oppositiepartij - en zelfs de ChristenUnie - Rutte inmiddels heeft uitgesloten om een kabinet mee te vormen, laat Klaver de deur duidelijk op een kier door het woord ‘uitsluiten’ niet in de mond te nemen. Uit het verslag van het gesprek met oud-verkenners Jorritsma en Ollongren blijkt overigens ook dat de partij al op voorhand veel van haar belangrijke punten heeft ingeleverd: regeren zonder andere linkse partij blijkt ineens toch een optie, de emoties over de migratiedeals – waar de formatie in 2017 op stuk liep – gaan ze deze keer niet zo hoog op laten lopen. En: de halvering van de veestapel is geen principekwestie.

Dat roept de vraag op: waarom willen ze zo graag?

Ik ben eens een rondje gaan bellen met prominente GroenLinksers. De drang blijkt allereerst inhoudelijk ingegeven. Ze maken zich grote zorgen om het klimaat. Er moéten de komende jaren flinke stappen worden gezet om de klimaatschade te beperken. En als je écht verandering wil, dan moet je het kabinet in.

Niemand gelooft dat de partij water bij de wijn zal willen doen

Dus heeft de partij besloten om al in een zo vroeg mogelijk stadium te laten zien dat ze mee willen regeren.

Dat begon al twee jaar geleden. Bij de dertigste verjaardag van de partij vertelde Klaver dat een volgend kabinet zonder GroenLinks ‘haast ondenkbaar’ is. Een paar maanden later uitte de GroenLinks-leider tijdens de Algemene Politieke Beschouwingen stevige kritiek op de Haagse ‘scorebordpolitiek’ en kondigde hij aan niet meer strategisch tegen een begroting te stemmen. Hij maakte de partij hiermee al een halve regeringspartner.

GroenLinks wilde zó graag regeren, dat de ze zelfs campagne voerden voor ándere partijen - met een verkiezingsposter met ‘Meer Lilian & Lilianne & Sigrid & Jesse’- in de hoop zo een links monsterverbond te sluiten om de positie aan de onderhandelingstafel te versterken.

Dat ze er wel zin in hebben, is duidelijk.

De partij loopt alleen tegen iets vervelends aan. Omdat GroenLinks landelijk nog niet heeft meegeregeerd en de formatiepoging in 2017 met VVD, CDA en D66 is mislukt, hebben ze het idee dat niemand gelooft dat ze als radicale partij uiteindelijk water bij de wijn durven te doen en durven mee te regeren.

Zoals een oud-Kamerlid het me vertelde: “De lat ligt voor ons een stuk hoger dan bij andere partijen. Iedereen weet dat de PvdA wel wil regeren en dat ze uiteindelijk wel water bij de wijn doen. En dat vertrouwen is er niet bij GroenLinks. We regeren in heel veel steden, dus we kunnen het. Toch wordt dat niet gezien in Den Haag.”

En dat is lastig, want de kiezer wil toch dat er wat gebeurt met zijn of haar stem. Dat zag je volgens een andere GroenLinks-insider vooral aan de laatste 36 uur voor de verkiezingen: “Toen zijn er een boel GroenLinks-stemmen naar Kaag gegaan.”

Dus moet Klaver laten zien dat hij heus wel in staat is om te regeren. Zijn strategie? Iedere belemmering die een andere partij ook maar zou kunnen voelen om met hem te regeren (lees: radicale principes) wegnemen. Dat heeft hij proberen te doen in zijn eerste gesprek met de verkenners: vooraf water bij de wijn doen in de hoop zo aan tafel te komen.

'Ook als je mee wil regeren kun je fanatiek tegen de huidige regering ingaan'

En daar klinkt in de partij veel kritiek op: “Aan de ene kant pleitten we voor verandering. En aan de andere kant wilden we niets liever dan bij de macht op schoot gaan zitten. Dat begrijpt de kiezer niet”, aldus een bekende GroenLinkser. “Wat wil de partij nou?”

Ook de beslissing om niet meer aan scorebordpolitiek te doen wordt niet overal begrepen. “De positie van GroenLinks werd een beetje diffuus daardoor. Ook als je mee wil regeren kun je fanatiek tegen de huidige regering ingaan”, vertelt een prominent me. “Sterker nog: dat moet. De partijen aan de onderhandelingstafel moeten weten waar je als GroenLinks voor staat.”

De poging om een links monsterverbond te sluiten viel ook al niet goed bij de GroenLinks-aanhangers. “Als je dit oppert moet je er wel voor zorgen dat de andere partijen met je mee willen doen. Nu liep Jesse een blauwtje.”

Maar moet Klaver dan weg, na zo’n verkiezingsnederlaag? Nee, dat ook weer niet. “Er is veel kritiek op Jesse in de partij. Maar we zien toch met z’n allen dat hij goed zijn best doet.”

En daarmee stemt de partij impliciet in met Klavers drang om te regeren. En nu Klaver Rutte niet uitsluit en Herman Tjeenk Willink in het Haagse is verschenen om de boel glad te strijken, kan het zomaar zo zijn dat GroenLinks over een paar weken gewoon aan de onderhandelingstafel met Rutte zit.

Misschien was die zelfverzekerdheid toch meer op z’n plaats dan ik dacht….

Elodie is chef politiek van Jinek. Ze is fan van het Binnenhof, en struint graag met haar coffee-to-go door de Haagse wandelgangen.

Elodie Verweij