Close

Onterecht gevangen door the land of the free

21 juli 2021 12:07 / Zahra Boufadiss
Columnist background Columnist image
C Columnist Zahra Boufadiss is strafrechtadvocaat in Amsterdam. Op deze plek deelt ze iedere twee weken haar visie op haar werk – en de rest van de wereld.

Mijn handen en voeten waren vastgeketend aan de vloer. Op mijn hoofd zat een masker. Ze duwden een sonde in mijn neus en pompten vloeistof naar binnen. Na mijn dertig dagen hongerstaking was mijn maag gekrompen. Dat maakte niets uit: er ging 24 keer 350 milliliter naar binnen. Na elke voeding gaf ik over, of ik moest plassen of poepen in mijn luier. Dat ging 480 dagen zo door.

Geen relaas van een horrorfilm, maar de afschuwelijke realiteit van Sami al-Haj. Eén van de mensen die jarenlang onterecht werden vastgehouden in Guantanamo Bay. Een potje doomscrolling had mij bij zijn verhaal gebracht. Mijn tocht door het moeras van verschrikkelijke getuigenissen begon door een nieuwsbericht dat ik op Twitter las over een andere gevangene, Abdul Latif Nasser. Sinds 2002 zat hij in de militaire gevangenis in Cuba. Twintig jaar gevangenisstraf: een sanctie die in Nederland wordt gereserveerd voor de zwaarste delicten. Maar Abdul is nooit veroordeeld voor welke misdaad dan ook. Nog absurder: hij werd niet eens aangeklaagd.

De gevangenen worden op middeleeuwse wijze behandeld

Twintig jaar na de aanslagen van 11 september 2001 houden de Verenigde Staten nog steeds mensen vast op Cuba. The land of the free heeft zowat de meeste gevangenissen per vierkante meter. Maar de gevangenen uit de War on Terror werden daar bewust niet vastgezet. Zij kregen een wel heel bijzondere behandeling. Guantanamo Bay – ook wel Gitmo genoemd – bevindt zich op Cubaans grondgebied dat wordt gepacht door de VS. De VS sloten hun krijgsgevangenen hier op, zodat ze geen grondrechten hadden. Expres, dus.

Even een korte bloemlezing van alle grondrechten die in Gitmo nooit het daglicht zagen. In de beschaafde wereld heeft iedere verdachte recht op kennisname van de aanklacht en het bewijs tegen hem, een spoedig proces en toegang tot een advocaat. Zo niet de gevangenen van Gitmo. Zij werden vaak vastgehouden zonder dat ooit een aanklacht bekend was. Tot Sint Juttemis. En het bewijs mochten ze ook niet inzien. Toegang tot een advocaat was er eerst geheel niet, en later maar mondjesmaat. Natuurlijk wilden ze de legaliteit van hun eindeloze hechtenis aanvechten, maar dat was lange tijd niet eens mogelijk. Jammer dan!

En het ergste van alles: de gevangenen waren voortdurend het slachtoffer van lichamelijke en geestelijke marteling. Ze werden onder andere gewaterboard, blootgesteld aan extreme kou en seksuele vernedering. Het verhaal van Sami bewijst dat ze zelfs geen zelfmoord mochten plegen. Bewakers voedden met extreem geweld de gevangenen die het waagden om in hongerstaking te gaan. Oftewel: de gevangenen werden op middeleeuwse wijze behandeld en onttrokken aan het oog van de wereld. De sleutel van hun kerker weggegooid.

Niemand zit op deze vergeten personen te wachten

De VS hebben oorlogsmisdaden gepleegd. Nood breekt geen wet. Zelfs na afschuwelijke aanslagen en tijdens de oorlog tegen terreur gelden er regels zoals een folterverbod. De VS voor een internationaal tribunaal slepen kan niet: ze erkennen het internationaal gerechtshof in Den Haag niet. Gevangenen die jarenlang onterecht vastzaten kunnen ook fluiten naar erkenning van hun leed of een schadevergoeding.

Een groot deel van de gevangenen werd door president Obama vrijgelaten. Maar nu zitten er nog steeds een stuk of veertig moslimmannen vast. Velen van hen bevinden zich in een soort limbo: ze zijn niet aangeklaagd of zelfs al onschuldig bevonden. Maar toch worden ze niet vrijgelaten. Hun land van herkomst wil ze niet opnemen. En ironisch genoeg nemen de VS ook geen verantwoordelijkheid. Presidenten Obama en Biden willen de gevangenis sluiten en verzoeken derde landen om gevangenen op te nemen. Dat is een lastige klus: niemand zit op deze vergeten personen te wachten. Regeringsleiders zeggen hun staatsveiligheid te vrezen, maar ik denk dat ze vooral bang zijn voor de publieke opinie in eigen land.

Nederland wees twee verzoeken af van de Amerikanen om Gitmo-gevangenen op te nemen. We zijn weer een paar jaar verder en het onrecht duurt voort. Het wordt tijd dat Nederland haar verantwoordelijkheid neemt. Bevrijd een stuk of twee mensen uit deze uitzichtloze hel. Niet personen die nog verdacht worden van terreur, maar mensen waarvan is vastgesteld dat ze onschuldig zijn maar nergens terecht kunnen. Injustice anywhere is a threat to justice everywhere, aldus de welbekende quote van Martin Luther King. De voortdurende mensenrechtenschendingen zijn al decennialang bekend. Nog langer wegkijken en we zijn zowat medeplichtig, of in ieder geval ernstig nalatig. Andere landen in de Europese Unie hebben al gevangenen opgenomen. Met een Internationaal Strafhof in Den Haag is het gek dat ons land achterblijft. Tijd om een klein steentje bij te dragen aan het afbreken van één van de grootste onrechten uit de recente geschiedenis.

LEES MEER OVER