Close

Alles voor de sensatie: misdaadtelevisie over de schreef

18 augustus 2021 07:08 / Zahra Boufadiss
Columnist background Columnist image
C Columnist Zahra Boufadiss is strafrechtadvocaat in Amsterdam. Op deze plek deelt ze iedere twee weken haar visie op haar werk – en de rest van de wereld.

Crime sells! Iedereen houdt van misdaadprogramma’s. Zelf ben ik opgegroeid met misdaadjournalist Peter R. de Vries. Ik leefde mee met de familie van Nicky Verstappen en dat gesprek in de auto tussen Patrick van der Eem en Joran van der Sloot kan ik nog altijd playbacken. Ook van tv-shows als Spoorloos smulde ik, en ja, ik liet zelfs wel eens een emo-traantje bij een succesvolle hereniging. Moedige journalisten die te hulp schieten wanneer de hele wereld het laat afweten: een tv-sprookje waar iedereen in wil geloven. Maar zelfs toen ik nog jong genoeg was om verliefd te zijn op Alladin, wist ik al dat sprookjes niet bestaan.

Producties beloven vaak gouden bergen: misdaden worden opgelost, misstanden aan de kaak gesteld. De harde werkelijkheid is dat deze tv-programma’s regelmatig tot problemen leiden en soms zelfs een onherstelbaar ontwrichtende werking hebben.

Zo moest de rechter deze week nog ingrijpen bij het bekende tv-programma Undercover in Nederland: het format waarbij Alberto Stegeman claimt allerlei duistere zaken aan het licht te brengen. De gewraakte uitzending draaide om BDSM-enthousiasten met een manege, die een advertentie hadden geplaatst op een erotische website. “Meisje gezocht voor springstal (..) ook werkzaamheden als personal assistent voor man en vrouwelijke ruiters. Gevraagde leeftijd: 18+.” De oproep stond op een erotiekwebsite, onder erotische vacatures.

Je ligt niet na een paar gedachteloze kliks opeens vastgeketend in een kelder

Voor tv-producent Noordkaap was dit oproepje voldoende voor het optuigen van een hele undercoveroperatie. Het zou voor geïnteresseerden niet duidelijk zijn op wat voor advertentie ze reageren. En daarnaast was er sprake van seksueel overschrijdend gedrag. Een misstand dus die aan de kaak moest worden gesteld. Een meerderjarige sekswerker reageerde in opdracht van de tv-show op de oproep. Er volgden een aantal gesprekken en ontmoetingen met de manegehouder, die uiteraard werden vastgelegd met verborgen camera. De eigenaar van de manege was helder over zijn intenties: hij zocht een dame voor een BDSM-rollenspel. Uiteindelijk werd het niets tussen hem en de infiltrant. Maar dan wordt het interessant: de sekswerker bleef aandringen op een baan. Ook claimt zij opeens 17 in plaats van 19 jaar oud te zijn.

Volgens de rechtbank heeft Undercover in Nederland hiermee zonder succes een misstand gecreëerd. Er was namelijk geen enkele aanwijzing dat de adverteerder op zoek was naar een minderjarig meisje. Bovendien was het voor iedereen volstrekt duidelijk dat het om een erotische advertentie ging. Hij stond niet voor niks in categorieën als ‘dames van plezier’. Je ligt niet na een paar gedachteloze kliks opeens vastgeketend in een kelder. Gelet op de uitlokking en de onherstelbare schade die de tv-show aan het echtpaar zou toebrengen, verbood de rechter de uitzending. In dit geval woog het recht op privacy zwaarder dan de vrijheid van meningsuiting.

Alberto Stegeman werd al eerder op de vingers getikt: hij werd veroordeeld tot een geldboete voor het plaatsen van een nepbom op een militaire kazerne. Journalistiek kan een rechtvaardiging zijn voor het plegen van een misdrijf, maar dan moet de programmamaker wel de bedoeling hebben gehad om een maatschappelijk probleem aan de orde te stellen, aldus de rechtbank. En Stegeman beschikte niet over concrete informatie om te kunnen spreken van zo’n misstand.

Ze hebben zelf een brandje gesticht om vervolgens doodleuk voor brandweer te spelen

Ook andere tv-shows zijn meermaals teruggefloten door de rechter. ‘Ontvoerd’ valt in dat rijtje extra op. In dat programma haalt presentator en misdaadjournalist John van den Heuvel kinderen terug naar Nederland om ze te herenigen met een achtergebleven ouder. Jonge kinderen worden zonder enige voorbereiding en onder draaiende camera’s weggeplukt bij hun ouder. Lopende juridische procedures worden soms genegeerd. Ontvoerd leidde daarom tot meerdere rechtszaken in binnen- en buitenland.

In één van die zaken oordeelde de rechter dat vader zijn kind weer moest teruggeven, omdat sprake was van ontoelaatbare eigenrichting: John van den Heuvel en zijn team hadden teveel voor eigen rechter gespeeld. Na meerdere kritische journalistieke stukken over het programma en rechtszaken, vroeg de Kinderombudsman zich hardop af of de belangen van kinderen wel voldoende werden gerespecteerd in de tv-productie. Ik zelf begrijp heus dat ouders wanhopig zijn wanneer hun kinderen worden meegenomen naar het buitenland. En ook dat zij soms tussen wal en schip belanden. Maar dat mag nooit reden zijn om dan maar het heft in eigen hand te nemen en in strijd met het belang van het kind te handelen.

Optimistisch gezien beginnen journalisten vast met de beste intenties aan dit soort producties. Maar er blijft niets over van die goede bedoelingen onder het juk van hijgerige tv-producenten. Ophef, kijkcijfers en klik zijn koning. Wanneer er geen misstand is, wordt er één gemaakt. Alles voor een geslaagde uitzending met ‘mooie televisie’. Dergelijke televisie is een stuk minder fraai voor de personen die in beeld worden gebracht. Undercover in Nederland heeft in dit geval zelf een brandje gesticht om vervolgens doodleuk voor brandweer te spelen. Wellicht zijn ze de held van hun zelfgeschreven sprookje. Maar daar geloof ik dus allang niet meer in.

Zahra Boufadiss is strafrechtadvocaat in Amsterdam. Op deze plek deelt ze iedere twee weken haar visie op haar werk – en de rest van de wereld.

Zahra Boufadiss

LEES MEER OVER