Close

De (onterechte) allure van het vreemdelingenlegioen

03 maart 2022 03:03 / Zahra Boufadiss
Columnist background Columnist image
Z Zahra Boufadiss is strafrechtadvocaat in Amsterdam. Op deze plek deelt ze iedere twee weken haar visie op haar werk – en de rest van de wereld.

"Ik ga me aanmelden voor het vreemdelingenlegioen. Vind jij dat een goed idee?", klonk het aan de telefoon. Nou bellen cliënten me om de haverklap met vragen en verzoekjes, maar deze had ik nog nooit gehoord.

Onder invloed van beroepsdeformatie, zette ik eerst mijn advocatenpet op. Mensen die deelnemen aan de strijd in Oekraïne bewandelen een verraderlijk pad, ook in strafrechtelijke zin. Burgers mogen zich best aansluiten bij een vreemdelingenlegioen, dat is niet strafbaar. Nederland is tenslotte niet in oorlog met Oekraïne. Maar je gaat daar natuurlijk niet heen om te pim-pam-petten met de Russen.

En dat is waar het ingewikkeld wordt, want óók tijdens een oorlog is het doden van mensen hartstikke verboden. Om die strafrechtelijke dans te ontspringen, moet je officieel in dienst treden bij het Oekraïense leger; alleen dan mag je oorlogshandelingen plegen. Dus: op de bonnefooi met een geweer naar het oostfront afreizen raad ik in ieder geval af. Doe je dat wel, verwacht dan geen warm onthaal bij thuiskomst. Als je echt pech hebt, ligt er gewoon een dagvaarding op de deurmat. Zo werd een ex-militair die samen met de Koerden tegen IS had gevochten bij terugkomst vervolgd voor oorlogsmisdrijven. Niet echt het warme onthaal dat hij had verwacht, denk ik...

In Nederland was oorlog altijd een ver-van-mijn-bed-show

Dat juridische advies had ik wel klaarliggen, maar met trouwe cliënten bouw je vanzelf een band op. En dus vroeg ik uit bezorgdheid waarom hij zich in hemelsnaam zou aanmelden. Had hij de voortdurende stroom aan afschuwelijke beelden de afgelopen week soms niet gezien? Natuurlijk wel. Heel Nederland leeft mee met de Oekraïners. En het ene na het andere hartverwarmende initiatief wordt georganiseerd.

De behoefte om bij te dragen al deze initiatieven kan ik me voorstellen, maar je vrijwillig storten in terreur en geweld niet. Dat komt natuurlijk ook door de luxepositie waarin ik ben geboren: in Nederland was oorlog altijd een ver-van-mijn-bed-show. Tijdens de Balkanoorlog was ik een kleuter, maar sinds het uitbreken van deze oorlog wordt de Westerse wereld doodgegooid met beelden van heldhaftige Oekraïners die de vrijheid van Europa stellen te verdedigen. En die mediastorm heeft invloed op jongens en mannen zoals mijn cliënt. Uit een steekproef blijkt dat 6 procent van onze bevolking bereid is om af te reizen naar het oostfront, nadat nieuwe volksheld president Zelensky een oproep deed aan buitenlandse vrijwilligers om zich aan te melden voor het vreemdelingenlegioen. Tot nu toe zouden 200 Nederlanders zich hiervoor hebben aangemeld. Mijn cliënt is mogelijk één van hen. Of zij weten in wat voor wespennest ze terechtkomen? Ik denk het niet. Niemand weet waar het nieuwe legioen wordt ingezet. En het is nogal een verschil, of je in een veldhospitaal moet dienen, of aan het front in Charkov. Jonge mannen die – zonder enige militaire ervaring – afreizen naar het front worden waarschijnlijk kanonnenvoer. Daarom zou je zelfs kunnen betogen dat we moeten verbieden om onervaren krachten met simpele wapens tegen het Russische leger te laten vechten: Nederland heeft een zorgplicht naar zijn burgers toe.

In dienst treden klinkt wellicht heroïsch, maar de consequenties zijn dat vaak niet

Daarom heeft de Minister Defensie het ernstig afgeraden om deel te nemen aan de gewapende strijd in Oekraïne: het reisadvies naar Oekraïne kleurt niet voor niets donkerrood. Maar jongens als mijn cliënten kijken niet naar debatten op Politiek24. Ze worden wél overspoeld met allemaal gelikte oorlogsfilmpjes: het is zowat Hollywood-materiaal met een duidelijke hoofdrol voor de Oekraïense president. Om gezonde weerstand te bieden tegen deze oorlogspropagandamachine, moet de Nederlandse overheid zijn bevolking wel wat duidelijker informeren over oorlogsgevaren.

Wat iemand drijft om zich aan te melden voor deze strijd, is lastig uit te vogelen. En dat zal ook per persoon verschillen. Sommigen doen het voor het geld, anderen voor het avontuur of het verdedigen van democratische idealen. Ook zal het geruststellend voelen om een kant te kiezen in een strijd die tussen Goed en Kwaad lijkt te gaan: het is een prettige simplificatie van een verder soms onbegrijpelijke wereld die uit veel meer grijstinten bestaat. Mijn cliënt legde zijn beweegreden kort maar krachtig uit: De Russen moeten worden gestopt, zei hij. Daar zijn wij het over eens. Ook begrijp ik zijn machteloze gevoel, maar tegelijkertijd maak ik mij zorgen. In dienst treden van het vreemdelingenlegioen klinkt wellicht heroïsch, maar de consequenties zijn dat vaak niet.

Zahra Boufadiss is strafrechtadvocaat in Amsterdam. Op deze plek deelt ze iedere twee weken haar visie op haar werk – en de rest van de wereld.

Zahra Boufadiss